श्रीरामकृष्ण परमहंस · संसार आणि माया
पाणी आणि चटण्या
“कडक तापाने फणफणलेला, तहानेने व्याकूळ झालेला एक माणूस आहे. त्याच्या एका बाजूला थंड पाण्याने भरलेल्या घागरींची रांग ठेवली आहे, आणि दुसऱ्या बाजूला चविष्ट चटण्यांनी भरलेल्या उघड्या बाटल्यांची रांग. ते पाणी प्याल्याने किंवा चटण्या चाखल्याने त्याचे दुखणे बळावू शकते. पण इतक्या जवळ ठेवलेल्या त्या गोष्टींपासून तो तहानलेला, तळमळणारा रोगी स्वतःला रोखू शकेल का? चंचल, भरकटवणाऱ्या इंद्रियांनी वेडावलेल्या माणसाचे असेच असते. त्याच्या एका बाजूला स्त्रीची मोहिनी असते, आणि दुसऱ्या बाजूला धनाचे आमिष. अशा वेळी योग्य वागणे त्याला कठीण जाते. तो खऱ्या मार्गावरून सहज, वारंवार भरकटतो, आणि त्यामुळे त्याचे दुखणे आणखी वाढते.”
स्त्री आणि धन ही तीच जोडी, जिला श्रीरामकृष्ण कामिनी-कांचन म्हणत. कामिनी म्हणजे स्त्री, कांचन म्हणजे सोने. या शब्दांनी त्यांना कामवासना आणि पैशाचा मोह म्हणायचा होता.