श्रीरामकृष्ण परमहंस · संसार आणि माया
परमेश्वर दोनदा हसतात
“दोन वेळा परमेश्वराला हसू आवरत नाही. एक माणूस खूप आजारी आहे, लवकरच मरणार आहे. वैद्य येतो आणि त्याच्या आईला म्हणतो, ‘अहो आई, काळजी करण्यासारखे काहीच नाही. तुमच्या मुलाचा जीव वाचवायची जबाबदारी माझी.’ तिच्या मुलाचे मरण परमेश्वरच घडवून आणत आहेत, हे त्या वैद्याला दिसत नाही. परमेश्वर हसतात आणि म्हणतात, ‘या माणसाला मरण मी देतो आहे, आणि हा मूर्ख वैद्य म्हणतो, मी त्याचा जीव वाचवीन!’ “आणखी एक. दोन भाऊ आपसात जमिनीची वाटणी करत असतात. ते मापाची दोरी घेतात, जमिनीवर ताणतात आणि म्हणतात, ‘ही बाजू माझी, ती बाजू तुझी.’ परमेश्वर हसतात आणि म्हणतात, ‘मूर्ख कुठले! जमीन आपली म्हणतात. जमिनीचा कणन् कण माझा आहे, हे यांना दिसतच नाही.’”
कलकत्त्यात विद्वान आणि समाजसुधारक ईश्वरचंद्र विद्यासागर यांच्या घरी गेले असताना श्रीरामकृष्ण हे म्हणाले. त्याच्या आधी ते म्हणाले होते की सगळे काही परमेश्वरच घडवतात. “मी मालक आहे; हे सगळे माझे आहे,” असे माणसाने म्हणणे हास्यास्पद आहे, असेही ते म्हणाले. परमेश्वराचे हे दोन हसू त्या दोन दाव्यांना उत्तर आहे. करणारा मी आहे, अशी वैद्याला खात्री असते; आणि मालक आम्ही आहोत, अशी भावांना. बंगालच्या एकत्र कुटुंबांत भावाभावांत घरच्या जमिनीची वाटणी होणे नेहमीचे होते, आणि ती अनेकदा कडवटपणाने होत असे.