श्रीरामकृष्ण परमहंस · संसार आणि माया
पिकलेला ‘मी’, कच्चा ‘मी’
“माणसात दोन ‘मी’ असतात: एक पिकलेला, दुसरा कच्चा. पिकलेला ‘मी’ समजतो, ‘माझे काहीच नाही. मी जे जे पाहतो, अनुभवतो, ऐकतो, ते काहीच माझे नाही; हे शरीरसुद्धा माझे नाही. मी नित्य मुक्त आहे, शाश्वत आहे.’ कच्चा ‘मी’ समजतो, ‘हे माझे घर, माझी खोली, माझे मूल, माझी बायको, माझे शरीर.’”
पिकलेले आणि कच्चे हे फळांचे शब्द: अजून हिरवे, कडक असलेले फळ, आणि जे व्हायचे ते पूर्ण होऊन तयार झालेले फळ. वेदान्त सांगतो की माणसाचे खरे स्वरूप, म्हणजे आत्मा, शरीर नाही, मनही नाही. तो शुद्ध जाणीव आहे; त्याला काहीही बांधू शकत नाही, काहीही नष्ट करू शकत नाही. पिकलेला “मी” हे जाणतो, म्हणून तो शरीराविषयीसुद्धा म्हणू शकतो, “हे माझे नाही.” कच्चा “मी” शरीर, कुटुंब आणि घर यांनाच “मी” समजतो, आणि त्यांत बांधला जातो.