श्रीरामकृष्ण परमहंस · संसार आणि माया
श्रीमंत झालेला ब्राह्मण
“हातात पेन्सिल असली, की माणूस काही विचार न करता कशावरही रेघोट्या ओढतो. पेन्सिलीची ताकदच तशी असते. पैशालाही ताकद असते, मोठी ताकद. माणूस श्रीमंत झाला की त्याचा स्वभावच पार बदलतो. तो अगदी वेगळाच माणूस होतो. उदाहरणार्थ, एक गरीब ब्राह्मण इथे येत असे. तो अगदी नम्र होता. गंगेच्या पलीकडच्या काठावर राहायचा. एके दिवशी मी नावेतून उतरत होतो, तेव्हा तो नदीकाठी बसलेला दिसला. मला पाहताच त्याने उद्धटपणे हाक मारली, ‘काय रे बाबा, तूच का तो?’ त्याच्या बोलण्याच्या ढंगावरून मी लगेच ओळखले, की त्याच्या हाती काही पैसा आला आहे. नाही तर माझ्याशी असे बोलायची त्याची कधीच हिंमत झाली नसती. “एका बेडकाच्या बिळात एक रुपया होता. एक हत्ती त्या वाटेने आला आणि बिळावरून गेला. बेडूक भयंकर चिडला. तो बाहेर आला, आणि ‘माझ्यावरून जायची तुझी हिंमत कशी झाली?’ असे म्हणत हत्तीला लाथ मारायला निघाला. असा असतो पैशाचा जोर! पैशाने माणसाला इतका ताठा येतो.”
“इथे” म्हणजे कलकत्त्याच्या उत्तरेला गंगेकाठी असलेले दक्षिणेश्वरचे कालीमंदिर; श्रीरामकृष्ण तिथेच राहत. रुपया हे तेव्हा चांदीचे नाणे होते.