काश्मीरच्या लोककथा
कोल्हा राजा
राजाचा मुकुट
फार पूर्वी कोल्हे राजा निवडायला एकत्र जमले. सिंहांना राजा होता. वाघांना, बिबट्यांना आणि लांडग्यांनाही होता. कुत्र्यांना आणि इतर प्राण्यांनाही आपापले राजे होते. म्हणून आपल्यालाही एक राजा असावा, असे कोल्ह्यांना वाटले. सभेत मार्ग दाखवणारा आणि लढाईला घेऊन जाणारा असा एक प्रमुख. एका म्हाताऱ्या कोल्ह्याला सभा लवकर सुरू व्हावी, अशी घाई झाली होती. “निवडा तुमचा राजा,” तो ओरडला. तेव्हा सगळे कोल्हे त्याच्याकडे पाहून ओरडले, “तुम्हीच आमचे राजा! तुम्हीच आमचे राजा! तुम्ही आमच्यात सगळ्यांत मोठे आहात. तुम्हाला आमच्यापैकी कोणाहीपेक्षा जास्त अनुभव आहे. तुमच्यापेक्षा चांगले राज्य आमच्यावर कोण करणार?” म्हणून म्हातारा कोल्हा राजा व्हायला तयार झाला. राजपदाची खूण म्हणून त्याने अंगावरचे केस निळे रंगवून घेतले. शिवाय एक जुने, मोडके सूप गळ्यात बांधून घेतले. एके दिवशी राजा राज्यात फिरत होता. त्याच्याभोवती कोल्ह्यांचा मोठा घोळका होता. तेवढ्यात अचानक एक वाघ आला आणि त्यांच्यावर धावून गेला. सगळी मंडळी पळाली. म्हाताऱ्या राजाला ते साफ विसरले. राजाने एका अरुंद गुहेत शिरून सुटायचा प्रयत्न केला. पण गळ्यातल्या सुपामुळे त्याचे डोके गुहेच्या तोंडाशीच अडकले. त्याला असे अडकलेले पाहून वाघ आला आणि त्याने त्याला पकडले. तो त्याला स्वतःच्या गुहेत घेऊन गेला. तो पळू नये म्हणून त्याने त्याला दोरीने बांधून ठेवले. पण लवकरच कोल्हा राजा निसटला आणि आपल्या लोकांत परत आला. त्याने पुन्हा राजा होऊन त्यांच्यावर राज्य करावे, असे त्यांना वाटत होते. पण कोल्ह्याला पुरे झाले होते. “नको, नको,” तो म्हणाला. “मी आहे तसाच समाधानी आहे. एका आयुष्यात एकदा राजा होणे कोणालाही पुरे.” ही गोष्ट श्रीनगरमध्ये १८८० च्या दशकात जे. हिंटन नोल्स यांना काश्मिरी भाषेत सांगितली गेली. त्यांनी ती १८८८ मध्ये काश्मीरच्या लोककथांच्या इंग्रजी पुस्तकात छापली. ती सांगणारे होते श्रीनगरमधल्या सुथूचे पंडित मकुंद बायू.