तेलुगू लोककथा
बगळा आणि हंस
ब्रह्मदेवांच्या सरोवरातला पक्षी
फार पूर्वी कृष्णा नदीच्या काठी सावरीच्या एका झाडावर एक बगळा राहत होता. एके दिवशी तिथून एक हंस उडत चालला होता. बगळ्याने त्याला हाक मारून जवळ बोलावले. “तुझे अंग माझ्याच रंगाचे आहे,” बगळा म्हणाला, “पण तुझी चोच आणि पाय लाल आहेत. तुझ्या जातीचा पक्षी मी आजवर कधी पाहिला नाही. तू कोण आहेस? इकडे कशासाठी आलास?” हंसाने उत्तर दिले, “मी हंस आहे. ब्रह्मदेवांचे पवित्र मानस सरोवर आहे, तिथे मी राहतो. तिथूनच येतो आहे.” मग बगळ्याने विचारले, “तिथे काय काय मिळते? आणि तू जास्त करून काय खातोस?” हंस म्हणाला, “तिथली प्रत्येक गोष्ट देवांनी घडवली आहे. त्यामुळे त्या जागेचे वैभव माझ्या शब्दांत सांगता येणार नाही. पण तिथल्या काही मुख्य गोष्टी सांगतो, ऐक. त्या सरोवरात आणि भोवताली सोन्याची माती आहे, अमृत आहे, सोन्याची कमळे आहेत. मोत्यांच्या राशी आहेत, सुगंधाचे ढग आहेत, आणि कल्पवृक्ष आहे. तिथली प्रत्येक गोष्ट म्हणजे एक नवलच आहे. आणि त्या सोन्याच्या कमळांच्या कळ्या हेच माझे अन्न.” बगळ्याला धीर धरवला नाही. त्याने विचारले, “तिथे शिंपले मिळतात का?” हंस म्हणाला, “नाही.” हे ऐकून बगळा खो खो हसू लागला. “ज्या जागी शिंपलेच नाहीत, तिथल्या नवलांचे एवढे गुणगान कशाला?” तो म्हणाला. “अरेरे, शिंपल्यांची गोडीच तुला ठाऊक नाही!” अशा रीतीने बगळ्याने हंसालाच मूर्ख ठरवले. माणसे आवडणाऱ्या हलक्यासलक्या गोष्टीचेही कौतुक करतात, आणि न आवडणाऱ्या उत्तम गोष्टीला नावे ठेवतात. जी. आर. सुब्रह्मण्य पंतुलू यांनी १९०५ मध्ये मद्रासहून तेलुगू लोककथांचे इंग्रजी पुस्तक प्रसिद्ध केले. ही गोष्ट त्या पुस्तकावरून पुन्हा सांगितली आहे. ती आधी १८९७ मध्ये एका इंग्रजी नियतकालिकात छापली होती.