तेलुगू लोककथा
चार ताईत
कालीमातेचा प्रसाद
छत्रपूर नगरात चार मित्र राहत होते. ते फार गरीब होते. त्यांचे खूप हाल होत होते. पोट कसे भरावे, हेच त्यांना सुचत नव्हते. म्हणून आपली स्थिती कशी सुधारावी, याचा विचार करायला ते एका ठिकाणी जमले. तिथे त्यांनी त्या ठिकाणच्या काली देवीसाठी कठोर तप केले. देवी त्यांच्यावर प्रसन्न झाल्या. त्यांनी दर्शन दिले आणि विचारले, “तुम्हाला काय हवे?” त्या चौघांनी धन आणि सुख मागितले. तेव्हा देवींनी प्रत्येकाला डोक्यावर ठेवायचा एकेक ताईत दिला. “उत्तरेकडे जा,” त्या म्हणाल्या. “ज्याचा ताईत ज्या जागी डोक्यावरून खाली पडेल, त्याने ती जागा खणावी. तिथे जे मिळेल, तो त्याचा वाटा.” चौघे मित्र निघाले. काही अंतर गेल्यावर पहिल्याचा ताईत डोक्यावरून खाली पडला. त्यांनी ती जागा खणली. तिथे तांब्याचा मोठा ढीग सापडला. पहिला मित्र इतरांना म्हणाला, “माझ्या वाट्यावर मी पुरता समाधानी आहे.” तो तिथेच थांबला आणि ते तांबे घेऊन घरी गेला. थोडे पुढे गेल्यावर दुसऱ्याचा ताईत पडला. त्यांनी खणले, तर चांदीचा मोठा ढीग सापडला. त्यानेही पहिल्यासारखेच केले. तो पुढे गेला नाही. उरलेले दोघे आणखी काही वेळ चालत राहिले. मग त्यांच्यापैकी एकाचा ताईत पडला. त्यांनी खणले, तर सोन्याचा मोठा ढीग सापडला. तो शेवटच्या मित्राला म्हणाला, “आता पुढे जाऊ नकोस. एवढ्या सोन्यावर आपण दोघे सुखाने राहू.”
चार ताईत
शेवटचा ताईत
पण शेवटच्या मित्राने त्याचा सल्ला ऐकला नाही. तो एकटाच आणखी थोडा पुढे गेला. शेवटी त्याचा ताईत डोक्यावरून पडला. ती जागा खणली, तर तिथे थोडे लोखंड सापडले. आपल्या वाट्याला हे आले, हे पाहून त्याचे मन खचले. मित्राचे ऐकले नाही, म्हणून त्याला पश्चात्ताप झाला. तो माघारी फिरला. पण त्याला त्याचा मित्र कुठेच दिसला नाही. मग दुःखी होऊन तो स्वतःच्या वाट्याचे लोखंड तरी घ्यायला गेला. पण ते लोखंडही त्याला सापडले नाही. स्वतःच्या नशिबाला रडत तो नगरात परत आला आणि पुन्हा भीक मागून जगू लागला. जो जिवलग मित्रांचा सल्ला ऐकत नाही, त्याला दुःख भोगावेच लागते. जी. आर. सुब्रह्मण्य पंतुलू यांनी १९०५ मध्ये मद्रासहून तेलुगू लोककथांचे इंग्रजी पुस्तक प्रसिद्ध केले. ही गोष्ट त्या पुस्तकावरून पुन्हा सांगितली आहे. ती आधी १८९७ मध्ये एका इंग्रजी नियतकालिकात छापली होती. या संकेतस्थळावरील पंचतंत्रात याच गोष्टीचे दुसरे रूप आहे: “डोक्यावर फिरणारे चक्र”.