तेलुगू लोककथा
दोन भाऊ आणि म्हातारी
पैशांच्या दोन थैल्या
मदुरा, म्हणजे आजचे मदुराई, इथे एक ब्राह्मण राहत होता. त्याला दोन मुलगे होते. त्याने खूप धन साठवले होते. पुढे तो मरण पावला. दोघा मुलांनी सगळे पैसे एकत्र केले आणि अर्धे अर्धे वाटून घेतले. प्रत्येकाने आपला वाटा एका थैलीत भरून ती मोहोरबंद केली. आम्ही दूरदेशी तीर्थयात्रेला चाललो आहोत, असे त्यांनी एका म्हातारीला सांगितले. आणि दोन्ही थैल्या तिच्यापाशी ठेवल्या. ते परत आल्यावर दोघांनी मिळून येऊन मागितले, तरच तिने पैसे सुखरूप परत करायचे, असे ठरले. म्हातारीने ते कबूल केले. दोघे भाऊ थोडेसेच अंतर गेले असतील, तोच धाकट्याने थोरल्याला फसवायचा डाव रचला. एकदा मध्यरात्री तो उठला. भावाला कळू न देता तो निघाल्या जागी परत आला. म्हातारीकडे जाऊन त्याने तिला खोटेच सांगितले, “वाटेत वाघाने माझ्या थोरल्या भावाला मारले. म्हणून मला एकट्यालाच परत यावे लागले.” आणि दोघांनी ठेवलेले सगळे पैसे त्याने तिच्याकडे मागितले. म्हातारी जरा हादरली. पण हा स्वतःच्या सख्ख्या भावाला फसवणार नाही, असे तिला वाटले. म्हणून तिने सगळी रक्कम त्याच्या हाती दिली. ती घेऊन तो गुपचूप दूर कुठेतरी निघून गेला. इकडे थोरल्याला धाकटा भाऊ कुठे सापडेना. तो दुःखी होऊन घरी परतला आणि म्हातारीकडे गेला. माझा भाऊ कुठे गेला, ते मला ठाऊक नाही, असे त्याने तिला सांगितले. आणि आम्ही दोघांनी ठेवलेले सगळे पैसे परत द्या, असे म्हणाला. मग काही दिवसांपूर्वी काय घडले, ते म्हातारीने सांगितले. त्याचा धाकटा भाऊ तिच्याशी खोटे बोलून सगळे पैसे घेऊन गेला होता.
दोन भाऊ आणि म्हातारी
न्यायाधीशापुढे
हे ऐकून थोरला भाऊ तिच्याशी भांडला आणि त्याने तिच्यावर न्यायालयात फिर्याद केली. न्यायाधीशाने दोन्ही बाजू नीट ऐकून घेतल्या. म्हातारी कशी फसली, हे त्याच्या लक्षात आले. त्याने त्या माणसाला बोलावले आणि निकाल दिला. “तुम्ही दोघे मिळून परत येऊन पैसे मागाल, तेव्हा ते परत करायचे, या अटीवर हे पैसे या बाईकडे ठेवले होते,” तो म्हणाला. “तेव्हा तू एकटा येऊन मागतोस, म्हणून तिला पैसे परत करायला सांगणे न्यायाचे नाही. पैसे हवे असतील, तर तुझ्या भावाला घेऊन ये.” यावर तो माणूस काहीच बोलू शकला नाही. तो निघून गेला. जी. आर. सुब्रह्मण्य पंतुलू यांनी १९०५ मध्ये मद्रासहून तेलुगू लोककथांचे इंग्रजी पुस्तक प्रसिद्ध केले. ही गोष्ट त्या पुस्तकावरून पुन्हा सांगितली आहे. ती आधी १८९७ मध्ये एका इंग्रजी नियतकालिकात छापली होती.