तेलुगू लोककथा
दुभाषी
दहा होन
चेन्नपट्टणमध्ये, म्हणजे मद्रासमध्ये, एक इंग्रज राहत होता. त्याला इंग्रजीशिवाय दुसरी कोणतीच भाषा येत नव्हती. म्हणून त्याने एक दुभाषी ठेवला होता. त्या दुभाष्याला इथल्या भाषा चांगल्या येत होत्या. एके दिवशी काही डोंबारी त्या इंग्रजाकडे आले. त्यांनी बांबूचा खांब रोवला. मग ते त्याच्यापुढे नाचले आणि त्यांनी चपळाईचे बरेच खेळ करून दाखवले. इंग्रज फार खूश झाला. त्याने दुभाष्याला बोलावले आणि डोंबाऱ्यांना दहा होन द्यायला सांगितले. होन म्हणजे सोन्याचे नाणे. दुभाष्याने डोंबाऱ्यांना फक्त एकच होन दिला. उरलेले नऊ त्याने स्वतःकडे ठेवले आणि त्यांना चालते व्हायला सांगितले. एवढ्या मेहनतीचे हे फारच थोडे मोल आहे, असे डोंबाऱ्यांना वाटले. दुभाष्याने त्यांना फसवले असावे, असा त्यांना संशय आला. म्हणून ते इंग्रजाकडे गेले. त्यांनी तो होन त्याला दाखवला. “तुमच्या दुभाष्याने आम्हाला एवढाच दिला,” असे त्यांनी सांगितले. इंग्रजाला त्यांची भाषा येत नव्हती. त्याने दुभाष्याला बोलावले आणि हे लोक काय म्हणतात, ते विचारले. “तुम्ही यांना दहा होन दिले,” दुभाषी म्हणाला. “त्यांतला हा एक होन खोटा आहे, असे हे म्हणतात. त्याच्या बदल्यात यांना चांगला होन हवा आहे.” हे ऐकून इंग्रज फार संतापला. “यांना चांगला मार द्या आणि हाकलून लावा,” असा हुकूम त्याने दिला. भोवतालच्या लोकांची भाषा ज्याला बोलता येत नाही आणि जो दुसऱ्यांच्या सांगण्यावर विसंबतो, त्याच्या हातून अन्याय होणारच. जी. आर. सुब्रह्मण्य पंतुलू यांनी १९०५ मध्ये मद्रासहून तेलुगू लोककथांचे इंग्रजी पुस्तक प्रसिद्ध केले. ही गोष्ट त्या पुस्तकावरून पुन्हा सांगितली आहे. ती आधी १८९७ मध्ये एका इंग्रजी नियतकालिकात छापली होती.