पंचतंत्र · मित्रभेद
गवत खाताना दिसलेला एडका
लोकरीच्या चिलखतातला परका
टिटव्याची अंडी पळवली गेली होती, त्याचे गाऱ्हाणे घेऊन पक्षी पक्ष्यांचा राजा गरुड याच्याकडे आले होते. गरिबांनी तर विशेषच आडोशाला खावे, हे पटवण्यासाठी त्यांनी एक सुभाषित ऐकवले, आणि एका म्हाताऱ्या पक्ष्याने त्यामागची गोष्ट गरुडाला सांगितली: प्रच्छन्नं किल भोक्तव्यं दरिद्रेण विशेषतः । पश्य भोजनदौर्बल्याद्धुडः केसरिणा हतः ॥ आडोशाला खावे, असे म्हणतात, आणि गरिबांनी तर विशेषच. पाहा: खाणे दुबळे, म्हणून एक एडका सिंहाच्या हातून मेला. एका रानात एक एडका होता. तो आपल्या कळपातून चुकला होता. अंगाने तो काटक होता, आणि त्याची दाट लोकर आणि शिंगे पिंजऱ्यासारखी त्याच्या भोवती वेढलेली होती. अशा रूपात तो रानात फिरत असे. एके दिवशी त्या रानाचा सिंह, भोवती सगळ्या जातींचे प्राणी घेऊन, नेमका त्या एडक्यासमोर आला. असला प्राणी त्याने कधीच पाहिला नव्हता. लोकर चारी बाजूंनी उभी होती, आणि आतले शरीर कसे आहे ते कळतच नव्हते. ते रूप पाहून सिंह अस्वस्थ झाला, आणि घाबरला. “हा माझ्यापेक्षा कितीतरी बलवान असणार,” त्याने विचार केला. “म्हणूनच तर हा इथे बिनधास्त फिरतो.” आणि तो हळूच मागे सरकला. दुसऱ्या एका दिवशी सिंहाला तोच एडका रानात जमिनीवर चरताना दिसला. “अरे! हा तर गवत खातो?” त्याने विचार केला. “मग याचे बळही याच्या खाण्याइतकेच असणार.” तो अचानक त्याच्यावर झेपावला, आणि त्याने त्याला ठार केले. “म्हणून मी म्हणतो,” म्हाताऱ्या पक्ष्याने गोष्ट संपवली, “आडोशाला खावे, आणि गरिबांनी तर विशेषच.” ही गोष्ट आर्थर डब्ल्यू. रायडर यांच्या पंचतंत्राच्या इंग्रजी अनुवादावरून (१९२५, पहिले तंत्र) पुन्हा सांगितली आहे, आणि योहानेस हेर्टेल यांनी संपादित केलेल्या (१९०८) पूर्णभद्राच्या पाठाच्या (११९९) संस्कृत मुळाशी ताडून पाहिली आहे. समुद्राशी लढलेल्या टिटव्याच्या कथेत एक म्हातारा पक्षी गरुडाला ही गोष्ट सांगतो. ही गोष्ट काय शिकवते, याचा विचार ती सांगणाऱ्या कथेसोबत, “समुद्राशी लढलेला टिटवा, भाग २” या भागात केला आहे.