PocketPage

मराठी

48 pieces

  1. विष्णुशर्मांची पैजदक्षिणेत महिलारोप्य नावाचे एक नगर होते. तिथला राजा अमरशक्ती याने जगण्याच्या रीतीवरचे सगळे ग्रंथ वाचले होते, आणि तो सगळ्या कलांत पारंगत होता. मोठमोठे राजे त्याच्या पायांशी वाकत. त्याला तीन मुलगे होते, वसुशक्ती, उग्रशक्ती आणि अनंतशक्ती. आणि त…
  2. मागे राहिलेला बैलपहिले तंत्र एका श्लोकाने सुरू होते, आणि तो श्लोकच सगळी कथा सांगून टाकतो: वर्धमानो महान्स्नेहः सिंहगोवृषयोर्वने । जम्बुकेनातिलुब्धेन पिशुनेन विनाशितः ॥ वनात एका सिंहाची आणि एका बैलाची मोठी मैत्री वाढत होती. अतिशय लोभी आणि चहाडखोर अशा एका कोल…
  3. माकड आणि पाचरकरटक हा सावध कोल्हा. जो सेवक आपले नसलेल्या कामात नाक खुपसतो त्याचे वाईट होते, हे आपला मित्र दमनक याला बजावण्यासाठी त्याने ही गोष्ट सांगितली. एका नगराजवळ, झाडांच्या एका राईत, एक व्यापारी देऊळ बांधत होता. रोज दुपारी मुख्य कारागीर आणि त्याचे क…
  4. दमनक राजाजवळ पोहोचतो, भाग १“मागे राहिलेला बैल” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. करटक आणि दमनक हे सिंह राजा पिंगलकाच्या दरबारातले दोन कोल्हे. करटकाने माकडाची आणि पाचरीची गोष्ट सांगून संपवली. मग गप्प बसण्याचे आणखी एक, अगदी सरळ कारण त्याने पुढे केले. “श…
  5. दमनक राजाजवळ पोहोचतो, भाग २दमनक येताना दिसताच पिंगलक आपल्या द्वारपालाला म्हणाला, “तुझा दंड खाली ठेव. हा दमनक, आमच्या जुन्या मंत्र्याचा मुलगा. त्याला केव्हाही आत यायची मोकळीक आहे. त्याला आत येऊ दे; तो दरबाराच्या दुसऱ्या वर्तुळातला आहे.” मग दमनक आत गेला, त्याने पिंगलका…
  6. कोल्हा आणि युद्धाचा नगारादमनक हा नुकताच सिंह राजाच्या मर्जीत शिरलेला कोल्हा. नुसत्या आवाजाला भिण्याचे कारण नसते, हे दाखवण्यासाठी त्याने आपला धनी पिंगलक याला ही गोष्ट सांगितली. एका वनात भुकेने कासावीस झालेला एक कोल्हा अन्नाच्या शोधात भटकत होता. एका राजाने जिथे लढाई…
  7. मध्यस्थ“दमनक राजाजवळ पोहोचतो, भाग २” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. पिंगलक अजून सावरला नव्हता. “पण माझे अनुयायी भयभीत झाले आहेत,” तो म्हणाला. “त्यांना फक्त पळून जायचे आहे. मग मी धीर कसा धरू?” “यात त्यांचा दोष नाही, स्वामी,” दमनक…
  8. व्यापारी आणि राजवाड्याचा झाडूवालादमनक कोल्ह्याने नुकतेच संजीवक बैलासाठी सिंह राजाकडून अभय मिळवले होते. संजीवकाला राजापुढे नेण्याआधी दमनकाने त्याला ही गोष्ट सांगितली. तो एक इशारा होता: जो राजाच्या सेवकांना तुच्छ लेखतो, तो राजाच्या मर्जीतून उतरतो. वर्धमान नावाच्या नगरात दंति…
  9. उपाशी दरबार“मध्यस्थ” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. दंतिलाच्या गोष्टीने संजीवक बैलाची खात्री पटली. “मित्रा,” तो दमनकाला म्हणाला, “तुझे म्हणणे बरोबर आहे. तू म्हणतोस तसेच होऊ दे.” मग दमनक त्याला सिंह राजा पिंगलकाकडे घेऊन गेला. “महाराज…
  10. संन्यासी आणि खोटा शिष्यमाणसे स्वतःच संकट कशी ओढवून घेतात, हे करटक कोल्ह्याला दाखवण्यासाठी दमनकाने त्याला देवशर्मा संन्याशाची गोष्ट सांगितली. एका देशात, एका निर्जन ठिकाणी एक मठ होता, आणि त्यात देवशर्मा नावाचे एक परिव्राजक संन्यासी राहत होते. ते ज्यांच्यासाठी धार्म…
  11. विणकराची बायको आणि तिची दूती, भाग १माणसे स्वतःवर संकटे कशी ओढवून घेतात, याची गोष्ट दमनक कोल्हा करटक कोल्ह्याला सांगत होता. ती त्याने पुढे चालू ठेवली. खोट्या शिष्याने लुटलेले देवशर्मा संन्यासी अजूनही चोराच्या पावलांचा माग काढत चालले होते. वाटेत त्यांना एक विणकर दिसला. तो बायक…
  12. विणकराची बायको आणि तिची दूती, भाग २दमनकाने देवशर्मा संन्याशांची गोष्ट पुढे चालू ठेवली. विणकराच्या घरी ती सगळी रात्र देवशर्मा जागे पडून होते, आणि त्या दोघी बायकांनी जे जे केले ते त्यांनी पाहिले होते. ते थक्क झाले, आणि म्हणाले: उशना वेद यच्छास्त्रं यच्च वेद बृहस्पतिः । स्त्रीब…
  13. राजाची व्यसने“उपाशी दरबार” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. करटक आणि दमनक हे दोन कोल्हे. त्यांचे वडील सिंह राजाचे मंत्री होते, पण हे दोघे अजूनही दरबाराबाहेरच होते. पिंगलक सिंह आपले दिवस संजीवक बैलाबरोबर एकांतात घालवत होता. त्याने शिकार…
  14. कावळीण आणि सोन्याची साखळीसिंह राजा पिंगलक आणि त्याचा मित्र संजीवक बैल यांची ताटातूट करायचा दमनक कोल्ह्याचा बेत होता. हे तुझ्या ताकदीबाहेरचे आहे, असे दुसरा कोल्हा करटक म्हणाला, तेव्हा दमनकाने एका श्लोकाने उत्तर दिले: उपायेन हि तत्कुर्याद्यन्न शक्यं पराक्रमैः । काक्य…
  15. बगळा आणि खेकडाएका कावळ्याची पिले एक काळा नाग खात होता, म्हणून तो कावळा सल्ल्यासाठी आपल्या मित्राकडे, एका कोल्ह्याकडे, आला होता. क्रूर शत्रू स्वतःच आपला शेवट ओढवून घेतो, हे त्याला दाखवण्यासाठी कोल्ह्याने त्याला ही गोष्ट सांगितली. त्याने सुरुवात एका श्लोका…
  16. ससा आणि विहिरीतला सिंह“राजाची व्यसने” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. सिंह राजा पिंगलक आणि त्याचा मित्र संजीवक बैल यांची ताटातूट करायचीच, असा निश्चय दमनक कोल्ह्याने केला होता. त्या बैलापायी राजा आता आपल्या मंत्र्या…
  17. विष्णूचे सोंग घेतलेला विणकर, भाग १“ससा आणि विहिरीतला सिंह” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. सिंहाला लोळवणाऱ्या सशाची गोष्ट दमनक कोल्ह्याने संपवली. पण त्याचा सोबती करटक कोल्हा काही भारावला नाही. “हा तर काकतालीय न्याय,” तो म्हणाल…
  18. विष्णूचे सोंग घेतलेला विणकर, भाग २विष्णूच्या रूपात राजकन्येकडे उडत जाणाऱ्या विणकराची गोष्ट दमनक कोल्हा करटकाला सांगत होता. ती त्याने पुढे चालू ठेवली. राजकन्येचा बाप, पुंड्रवर्धनाचा राजा सुप्रतिवर्मा, याने खिडकीतून तो खोटा देव पाहिला होता, आणि आता त्याला सगळ्या पृथ्वीवर राज्…
  19. दमनक बैलावर आरोप करतो“विष्णूचे सोंग घेतलेला विणकर, भाग १” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. सिंह राजा पिंगलक आणि त्याचा मित्र संजीवक बैल यांची ताटातूट करायचीच, असा निश्चय कारस्थानी दमनक कोल्ह्याने केला होता. त्याच्या सावध सोबत्याने, करटक कोल्ह्य…
  20. ब्राह्मण, तीन प्राणी आणि कृतघ्न माणूसइशारा धुडकावणारा संकटात सापडतो, हे दाखवण्यासाठी दमनक कोल्ह्याने सिंह राजा पिंगलकाला ही गोष्ट सांगितली. एका नगरात यज्ञदत्त नावाचा एक ब्राह्मण राहत होता. तो गरीब होता, आणि दारिद्र्याने गांजलेली त्याची बायको रोज त्याला तेच तेच ऐकवायची. “अहो, क…
  21. ऊ आणि ढेकूण“दमनक बैलावर आरोप करतो” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. कारस्थानी दमनक कोल्ह्याने नुकतीच सिंहराजाला एक गोष्ट सांगितली होती: विहिरीतून एका कृतघ्न माणसाला बाहेर काढणाऱ्या ब्राह्मणाची. पिंगलकाला…
  22. निळा कोल्हाकारस्थानी दमनक कोल्ह्याने सिंहराजा पिंगलकाला ऊ आणि ढेकणाची गोष्ट सांगितली होती. मग त्याने राजाचा आणखी एक दोष शोधून काढला. “आणि आणखी एक गोष्ट. ज्यांच्या घराण्यांनी पिढ्यान्पिढ्या स्वामींच्या घराण्याची सेवा केली, त्या सेवकांना स्वामींनी बाजूल…
  23. दमनक बैलाला घाबरवतो“ऊ आणि ढेकूण” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. कारस्थानी दमनक कोल्ह्याने सिंहराजा पिंगलकाला निळ्या कोल्ह्याची गोष्ट सांगितली होती. आता राजाने व्यवहारातला प्रश्न विचारला. “तो माझे वाईट चिंतितो, हे मी कसे ओळखावे? आणि तो लढतो…
  24. घुबडाकडे गेलेला हंसआपला मित्र सिंहराजा पिंगलक आपल्याला मारणार आहे, असे संजीवक बैलाला आता खरे वाटू लागले होते. खोट्या मित्राची सेवा केली, म्हणून तो स्वतःलाच दोष देत होता. आपली चूक नेमकी सांगणारे सुभाषित त्याने दमनक कोल्ह्याला ऐकवले: अकालचर्या विषमा च गोष्ठी कु…
  25. सिंहाच्या दरबारातला गवत खाणारा“दमनक बैलाला घाबरवतो” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. संजीवक बैलाने दमनक कोल्ह्याला घुबडाकडे गेलेल्या हंसाची गोष्ट सांगितली होती. आता ती त्याने आपल्या धन्यावर, सिंहराजा पिंगलकावर, लावली. “आपला धनी सुरुवातीला गोड बोलायचा,”…
  26. स्वतःला अर्पण करणारा उंटसिंहराजा पिंगलकाच्या दरबारात आपण क्षुद्र जिवांच्या कोंडाळ्यात येऊन पडलो आहोत, असे संजीवक बैलाने ठरवून टाकले होते. हेच सांगणारे सुभाषित त्याने दमनक कोल्ह्याला ऐकवले: बहवः पण्डिताः क्षुद्राः सर्वे मायोपजीविनः । कुर्युः कृत्यम् अकृत्यं वा उष्ट…
  27. झाडावर चढलेला सुतार“सिंहाच्या दरबारातला गवत खाणारा” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. संजीवक बैलाने उंटाची गोष्ट संपवली, आणि आता ती स्वतःच्या परिस्थितीला लावली. “मित्रा,” तो दमनक कोल्ह्याला म्हणाला, “क्षुद्र जिवां…
  28. समुद्राशी लढलेला टिटवा, भाग १“झाडावर चढलेला सुतार” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. संजीवक बैलाने दमनक कोल्ह्याला झाडावर चढलेल्या सुताराची गोष्ट सांगितली. मग तो पुढे बोलू लागला. “कोणीतरी पिंगलकाला माझ्याविरुद्ध भडकवले आहे.…
  29. गप्प बसू न शकलेले कासवसमुद्रकिनाऱ्यावर राहणाऱ्या पतिव्रता टिटवीने नवऱ्याची विनवणी केली होती: भरतीपासून दूर, अंड्यांसाठी एखादी सुरक्षित जागा शोधा. तो हलायला तयार नव्हता, आणि समुद्र मला हात लावायची हिंमत कधीच करणार नाही, अशी शेखी मिरवत होता. ती त्याला हसली, आणि ति…
  30. तीन मासेअंड्यांसाठी भरती पोहोचणार नाही अशी जागा पतिव्रता टिटवीला हवी होती. पण तिचा नवरा, उत्तानपाद टिटवा, अशी जागा शोधायला तयार नव्हता. समुद्र मला ओळखतो, तो मला हात लावायची हिंमत कधीच करणार नाही, असे तो म्हणत होता. काठीवरून पडलेल्या कासवाची गोष्ट त…
  31. चिमणीचे मित्र आणि हत्तीसमुद्राने उत्तानपाद टिटव्याची अंडी वाहून नेली होती, आणि चोचीने समुद्र कोरडा करायची शपथ त्याने घेतली होती. समुद्राशी युद्ध करायचेच असेल, तर आधी बाकीच्या पक्ष्यांना बोलवा, असे त्याची बायको पतिव्रता त्याला म्हणाली. मग तिने त्याला एक श्लोक ऐकवल…
  32. समुद्राशी लढलेला टिटवा, भाग २“समुद्राशी लढलेला टिटवा, भाग १” या भागात थांबलेली ही गोष्ट, तिच्या आत सांगितलेल्या गोष्टींनंतर, इथे पुढे सुरू होते. समुद्राने ज्याची अंडी वाहून नेली होती, त्या उत्तानपाद टिटव्याची गोष्ट दमनक कोल्हा संजीवक बैलाला सांगत होता. ती त्याने पुढे च…
  33. थव्याला सोडवणारा म्हातारा हंसउत्तानपाद टिटव्याची अंडी समुद्राकडून परत मिळवायला पक्षी गोळा झाले होते. ते पंखांनी लाटांना झोडपत होते, आणि समुद्र बुजवायला चोचींतून ढेकळे वाहत होते. तेवढ्यात एक पक्षी बोलला. “आपण समुद्राच्या तोडीचे मुळीच नाही. एका वडाच्या झाडावर एक म्हातारा…
  34. गवत खाताना दिसलेला एडकाटिटव्याची अंडी पळवली गेली होती, त्याचे गाऱ्हाणे घेऊन पक्षी पक्ष्यांचा राजा गरुड याच्याकडे आले होते. गरिबांनी तर विशेषच आडोशाला खावे, हे पटवण्यासाठी त्यांनी एक सुभाषित ऐकवले, आणि एका म्हाताऱ्या पक्ष्याने त्यामागची गोष्ट गरुडाला सांगितली: प्र…
  35. ओळखायच्या खुणा“समुद्राशी लढलेला टिटवा, भाग १” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. दमनक कोल्ह्याने समुद्राशी लढलेल्या टिटव्याची गोष्ट संपवली होती: शत्रूचे बळ आधी जाणून न घेता जो वैर सुरू करतो, त्याचा पराभव होतो. त्यात आपल्यासाठी काय दडले आहे…
  36. उंट एकट्याने खाणारा कोल्हादमनक कोल्ह्याने आपला सहकारी कोल्हा करटक याला ही गोष्ट सांगितली. दुसऱ्याचे वाईट करून स्वतःचा फायदा साधायचा, तर आपला बेत लपवून ठेवलाच पाहिजे, हे त्याला दाखवायचे होते: परस्य पीडनं कुर्वन्स्वार्थसिद्धिं च पण्डितः । गूढबुद्धिर्न लक्ष्येत वने चतु…
  37. नखे आणि शिंगे“ओळखायच्या खुणा” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. दमनक कोल्हा निघून गेला, आणि संजीवक बैल विचारात पडला. आपला धनी, सिंहराजा पिंगलक, आपल्याला मारणार आहे, आणि ते कोणत्या खुणेवरून ओळखायचे, हे दमनकाने त्याला सांगितले होते. “आता म…
  38. रोज स्वर्गात जाणारा साधूकरटक कोल्ह्याने आपला सहकारी कोल्हा दमनक याला ही गोष्ट सांगितली. एखाद्या भोंदूने राजाला कह्यात घेतले, तर खरा मंत्री काय करतो, हे त्याला दाखवायचे होते. कोसल देशात अयोध्या नगरी आहे. तिथे सुरथ राजा राज्य करत होता. अनेक मांडलिक राजांचे मुकुट त्य…
  39. सापाशी लग्न केलेली मुलगीसुरथ राजाचा मंत्री बलभद्र याला आपला राजा एका नग्न साधूच्या कह्यात गेलेला आढळला होता. हे साधू आपले शरीर कुटीत ठेवून स्वर्गात जातात, असा त्यांचा दावा होता. बलभद्राने कुटी जाळायला लाकडे मागवली. मागे सोडलेले शरीर जाळायला काहीच हरकत नाही, हे राज…
  40. इंद्राचा पोपटएका मुलीला एका ब्राह्मणाच्या मुलाशी लग्न लावून देण्यात आले होते, आणि तो मुलगा साप होता. तिच्या वडीलधाऱ्यांना तिला त्याच्यापासून सोडवून न्यायचे होते. तिने नकार दिला. दैवाने ठरवलेले बदलता येत नाही, हे त्यांना दाखवण्यासाठी तिने एक सुभाषित ऐकवल…
  41. माकडे आणि काजवा“नखे आणि शिंगे” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. सिंह आणि बैल यांची लढाई अजून चालूच होती. करटक कोल्ह्याने नुकतीच आपला सहकारी कोल्हा दमनक याला एक गोष्ट सांगितली होती. तिच्यात बलभद्र मंत्र्याने ए…
  42. झाडातला साक्षीदार“माकडे आणि काजवा” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. करटक कोल्ह्याने आपला सहकारी कोल्हा दमनक याला सांगितले होते, की तुला उपदेश करणे वाया आहे. आता तो त्याहीपुढे गेला. ज्ञानी लोक मुलांचे चार प्रकार…
  43. बगळा, साप आणि मुंगूसदुष्टबुद्धी हा एका व्यापाऱ्याचा मुलगा. आपल्या बापाला एका झाडाच्या ढोलीत लपवायचे, असा त्याचा बेत होता. तिथून बापाने वनदेवता होऊन बोलायचे, आणि मुलाला खटला जिंकून द्यायचा. दुष्टबुद्धीचा बाप त्याला म्हणाला, आपण दोघेही बुडालो; ही काही युक्ती नव्…
  44. लोखंड खाणारे उंदीर“झाडातला साक्षीदार” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. अतिशहाणपणाने स्वतःच्याच बापाला जाळणाऱ्या मुलाची गोष्ट करटक कोल्ह्याने संपवली होती. आता तिचा रोख त्याने आपला सहकारी कोल्हा दमनक याच्याकडे वळव…
  45. दोन पोपट, दोन गुरू“लोखंड खाणारे उंदीर” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते, आणि तिच्यातूनच ही गोष्ट येते. करटक कोल्ह्याने लोखंड खाणाऱ्या उंदरांची गोष्ट सांगितली होती. पण आपल्या सहकारी कोल्ह्याला, दमनकाला, सुनावायचे त्याचे अजून संपले नव्हते. “मूर…
  46. सावजांसाठी प्राण देणारा चोरकरटक कोल्ह्याने आपला सहकारी कोल्हा दमनक याला नुकतीच दोन पोपटांची गोष्ट सांगितली होती: दोष आणि गुण संगतीतून येतात. “म्हणून तुझ्याजवळ राहणेसुद्धा माझ्या हिताचे नाही,” तो म्हणाला. “सुभाषित म्हणते ना:” पण्डितोऽपि वरं शत्रुर्न तु मित्रमपण्डितम्…
  47. राजाचे रक्षण करणारे माकडआपल्या सुभाषितामागची दुसरी गोष्ट सांगायला करटक कोल्हा पुढे वळला. मूर्ख मित्र शत्रूपेक्षा वाईट, हे त्याला आपल्या सहकारी कोल्ह्याला, दमनकाला, दाखवायचे होते. गोष्ट त्याच राजपुत्राची आहे, जो व्यापाऱ्याच्या मुलाला आणि विद्वान ब्राह्मणाच्या मुलाल…
  48. वधानंतर“दोन पोपट, दोन गुरू” या गोष्टीत थांबलेली मुख्य कथा इथे पुढे सुरू होते. सिंहराजा पिंगलक आणि त्याचा मित्र संजीवक बैल यांची पहिली झटापट झाली. तेव्हा त्या दोघांना एकमेकांविरुद्ध उभे केल्याबद्दल करटक कोल्ह्याने आपला सहकारी कोल्हा दमनक याची कानउघ…