पंचतंत्र · मित्रसंप्राप्ती
दोन मानांचा भारुंड पक्षी
एक पोट, दोन माना
कबुतरांचा राजा चित्रग्रीव आणि त्याचा थवा पारध्याच्या जाळ्यात अडकून पडले होते. जे एकत्र राहत नाहीत ते मरतात, हे दाखवण्यासाठी चित्रग्रीवाने आपल्या थव्याला ही गोष्ट सांगितली. एका सरोवराकाठी भारुंड नावाचे पक्षी राहत. त्यांच्यातल्या प्रत्येकाला पोट एकच, पण माना दोन, वेगवेगळ्या. त्यांच्यातला एक पक्षी मनाला येईल तसा फिरत होता, आणि त्याच्या एका मानेला कुठे अमृत सापडले. दुसरी मान म्हणाली, “मला अर्धे दे.” पहिलीने वाटा द्यायला नकार दिला. तेव्हा दुसरी मान रागाच्या भरात विष शोधायला निघाली. तिला ते सापडले, आणि तिने ते गिळले. दोघींचे पोट एकच होते, आणि पक्षी मेला. “म्हणून मी हे सांगतो,” चित्रग्रीव कबुतरांना म्हणाला. “पोट एक आणि माना वेगळ्या असलेले पक्षी एकत्र राहिले नाहीत, तर नाश पावतात. एकत्र राहूनच आपण यातून सुटू शकतो.” ही गोष्ट आर्थर डब्ल्यू. रायडर यांच्या पंचतंत्राच्या इंग्रजी अनुवादावरून (१९२५, दुसरे तंत्र) पुन्हा सांगितली आहे, आणि योहानेस हेर्टेल यांनी संपादित केलेल्या (१९०८) पूर्णभद्राच्या पाठाच्या (११९९) संस्कृत मुळाशी ताडून पाहिली आहे. ही गोष्ट काय शिकवते, याचा विचार ती सांगणाऱ्या चौकटकथेसोबत, आधीच्या “जाळ्यात अडकलेली कबुतरे” या भागात केला आहे.