सिंहासन बत्तिशी
बत्तिसावी पुतळी — त्याच्यासारखा राजा नाही
शेवटची पुतळी बोलली
भोज राजा पुन्हा एकदा सिंहासनावर बसायला गेला. एकतीस पुतळ्यांनी आधीच त्याला विक्रमादित्याच्या गोष्टी सांगितल्या होत्या. हे सिंहासन त्याच विक्रमादित्याचे होते. आता त्यांतली शेवटची पुतळी बोलली. ही होती बत्तिसावी पुतळी, जगन्मोहिनी. “हे राजा,” ती म्हणाली, “या सिंहासनावर बसायला फक्त विक्रमादित्यच योग्य आहे. दुसरा कोणीही नाही. “तो सगळ्या पृथ्वीवर फिरला. जो जो राजा त्याच्याविरुद्ध उभा राहिला, त्या प्रत्येकाला त्याने हरवले. त्यासाठी त्याला खरी तलवारसुद्धा लागली नाही. लाकडाची तलवारच पुरेशी होती.
बत्तिसावी पुतळी — त्याच्यासारखा राजा नाही
शेवटचे आव्हान
“त्याने इतर राजांचे बळ मोडले, आणि स्वतःचे बळ वाढवले. पृथ्वीवरचे सगळे राजे त्याच्या सत्तेखाली आले. त्याविरुद्ध कोणी ब्रसुद्धा काढला नाही. “त्याने दुष्टांचा बीमोड केला. प्रत्येक याचकाला त्याने इतके दिले, की कोणीच गरीब उरले नाही. त्याने दुष्काळ संपवला, आणि दुःखही संपवले. हे सगळे विक्रमादित्याने केले. म्हणूनच त्याच्यासारखा दुसरा राजा नाही. “हे राजा, असे धैर्य आणि साहस, असा खंबीरपणा, असे मोठे मन आणि असे इतर गुण आपल्यात असतील, तर या सिंहासनावर बसा.” आणि भोज राजा काहीच बोलला नाही. फ्रँकलिन एजर्टन यांनी १९२६ मध्ये सिंहासन बत्तिशीच्या दक्षिणी पाठाचे इंग्रजी भाषांतर केले. त्यातल्या बत्तिसाव्या कथेवरून ही गोष्ट पुन्हा सांगितली आहे. मूळ संस्कृतात विक्रमादित्याला खरा ‘शक’, म्हणजे शत्रूंचे बळ चिरडणारा, असे म्हटले आहे. हा शब्दांवरचा खेळ इथे गाळला आहे.