सिंहासन बत्तिशी
दहावी पुतळी — दीर्घायुष्याचे फळ
दहावी पुतळी बोलली
भोज राजा पुन्हा सिंहासनावर बसायला निघाला. या वेळी दहावी पुतळी बोलली. तिचे नाव चंद्रिका. “हे राजा,” ती म्हणाली, “ज्याच्यात विक्रमादित्याचे औदार्य आणि त्याचे इतर गुण आहेत, तोच या सिंहासनावर बसायला योग्य.” “हे पुतळी,” भोज म्हणाला, “त्याच्या औदार्याची एखादी गोष्ट मला सांग.” “राजा, ऐका तर,” पुतळी म्हणाली. आणि तिने ही गोष्ट सांगितली. विक्रमादित्य राज्य करत होता, तेव्हा उज्जयिनीत एक संन्यासी आले. त्यांना सगळ्या कला आणि सगळ्या विद्या येत होत्या: धर्मग्रंथ, धर्मशास्त्र, वैद्यक, ज्योतिष, गणित आणि आणखी कितीतरी. त्यांच्यासारखा दुसरा कोणी नव्हता.
दहावी पुतळी — दीर्घायुष्याचे फळ
संन्याशांचा नकार
राजा विक्रमादित्याने त्यांची कीर्ती ऐकली. त्यांना दरबारात आणण्यासाठी त्याने आपल्या कुलपुरोहिताला पाठवले. पुरोहिताने संन्याशांपुढे जाऊन नमस्कार केला. “स्वामी,” तो म्हणाला, “महाराजांनी आपल्याला बोलावले आहे.” “अहो,” संन्यासी म्हणाले, “मला राजाच्या दर्शनाचे काय पडले आहे? मी भिक्षा मागून जगतो. जमिनीवर झोपतो. मला राजांशी काय करायचे? ज्याला काहीच नको, त्याचे दरबारात काही काम नसते.” पुरोहिताने परत जाऊन संन्यासी जे जे बोलले, ते सगळे राजाला सांगितले. तेव्हा राजा स्वतःच त्यांना भेटायला गेला.
दहावी पुतळी — दीर्घायुष्याचे फळ
रोजच्या भेटी
राजाने संन्याशांना नमस्कार केला, आणि तो खाली बसला. मग त्याने त्यांना पुष्कळ प्रश्न विचारले. संन्याशांनी प्रत्येक प्रश्नाचे उत्तर दिले. राजा फार प्रसन्न झाला. त्यानंतर तो रोज त्यांना भेटायला येऊ लागला. दोघे अनेक विषयांवर बोलत. सगळ्यात जास्त आत्म्याबद्दल. एके दिवशी राजाने विचारले, “स्वामी, आपले वय किती?” “राजा, हे का विचारतोस?” संन्यासी म्हणाले. “जाणता माणूस आपले वय कधी सांगत नाही. पण खऱ्या संन्याशाचे जीवन जगणारा मृत्यूला दूर ठेवू शकतो. तो पुष्कळ काळ जगू शकतो.”
दहावी पुतळी — दीर्घायुष्याचे फळ
मंत्र
“राजा,” संन्यासी पुढे म्हणाले, “मी तुला एक मंत्र शिकवीन. पण त्यासाठी जे जे करायचे, ते सगळे पार पाडायचे बळ तुझ्यात हवे.” “त्या मंत्राने मला काय मिळेल?” राजाने विचारले. “तो पार पाडलास,” संन्यासी म्हणाले, “तर म्हातारपण आणि मृत्यू तुला कधीच शिवणार नाहीत.” “मग मला तो मंत्र शिकवा,” राजा म्हणाला. “मी तो पार पाडीन.” मग संन्याशांनी त्याला मंत्र शिकवला. “राजा, वर्षभर हा मंत्र पुन्हा पुन्हा जप. त्या सगळ्या काळात स्त्रियांपासून दूर राहा. मग पवित्र अग्नीत दूर्वांच्या आहुती दे.
दहावी पुतळी — दीर्घायुष्याचे फळ
अग्नीतून आलेला पुरुष
“शेवटची आहुती देताच अग्नीतून एक पुरुष बाहेर येईल. त्याच्या हातात एक फळ असेल. ते फळ तो तुला देईल. ते खाल्लेस, की म्हातारपण आणि मृत्यू तुला कधीच शिवणार नाहीत. तुझ्या शरीराला कसलीही इजा होणार नाही.” राजाला मंत्र शिकवून संन्यासी आपल्या वाटेने निघून गेले. राजा वर्षभर नगराबाहेर राहिला. तो स्त्रियांपासून दूर राहिला, आणि मंत्राचा जप करत राहिला. मग त्याने अग्नीत दूर्वांच्या आहुती दिल्या. शेवटची आहुती देताच अग्नीतून एक पुरुष बाहेर आला. त्याने राजाला स्वर्गातले एक फळ दिले. ते फळ घेऊन राजा नगराकडे निघाला.
दहावी पुतळी — दीर्घायुष्याचे फळ
रोगी ब्राह्मण
वाटेत भर रस्त्यावर एक ब्राह्मण त्याच्याजवळ आला. कुष्ठरोगाने त्याचे सगळे शरीर झिजत चालले होते. ब्राह्मणाने राजाला आशीर्वाद दिला. “महाराज,” तो म्हणाला, “आम्हा ब्राह्मणांना राजा आईबापांच्या जागी असतो. आपण सगळ्या लोकांना संकटातून सोडवता. “या रोगामुळे माझी धर्मकर्मे थांबली आहेत. कोणताही धार्मिक विधी करायला शरीर निरोगी लागते. माझे शरीर रोगमुक्त करा, म्हणजे मी पुन्हा धार्मिक विधी करू शकेन.” हे ऐकून राजाने ते फळ ब्राह्मणाला दिले. ब्राह्मणाला फार आनंद झाला, आणि तो आपल्या घरी गेला. राजाही आपल्या महालात गेला. इथे पुतळीने आपली गोष्ट संपवली. “हे राजा,” ती भोजाला म्हणाली, “असे औदार्य आपल्यात असेल, तर या सिंहासनावर बसा.” आणि भोज राजा काहीच बोलला नाही. फ्रँकलिन एजर्टन यांनी १९२६ मध्ये सिंहासन बत्तिशीच्या दक्षिणी पाठाचे इंग्रजी भाषांतर केले. त्यातल्या दहाव्या कथेवरून ही गोष्ट पुन्हा सांगितली आहे. संन्याशाच्या जीवनावरचे आणि माणसाने गुप्त ठेवायच्या नऊ गोष्टींवरचे संन्याशांचे श्लोक, आणि राजाच्या कर्तव्यांवरचे आणि धर्मकार्यासाठी शरीर हीच पहिली गरज यावरचे ब्राह्मणाचे श्लोक इथे गाळले आहेत, किंवा एका वाक्यात सांगितले आहेत.