सिंहासन बत्तिशी
नववी पुतळी — पुरोहिताचा मुलगा
नववी पुतळी बोलली
भोज राजा पुन्हा सिंहासनापाशी आला. आता नववी पुतळी बोलली. तिचे नाव कामकारिका. “हे राजा,” ती म्हणाली, “ज्याच्यात विक्रमादित्याचे औदार्य आणि धैर्य आहे, तोच या सिंहासनावर बसायला योग्य.” “त्याच्या औदार्याची एखादी गोष्ट मला सांग,” भोज म्हणाला. “हे राजा, ऐका,” पुतळी म्हणाली. आणि तिने ही गोष्ट सांगितली. विक्रमादित्य राज्य करत होता, तेव्हा त्याच्या कुलपुरोहिताला कमलाकर नावाचा एक मुलगा होता. कमलाकर वडिलांच्या पैशावर जगत होता. तो पक्वान्ने खाई, उंची कपडे आणि दागिने घाली, आणि दिवसभर मौजमजा करत फिरे.
नववी पुतळी — पुरोहिताचा मुलगा
उनाड मुलगा
एके दिवशी वडील त्याला म्हणाले, “तुला लाज वाटायला हवी! ब्राह्मणाच्या घरी जन्मलास, आणि चैनीच्या आहारी गेलास. तू सदा घराबाहेर असतोस. फक्त जेवायला घरी येतोस. हीच शिकायची वेळ आहे. आता शिकला नाहीस, तर पुढे पस्तावशील.” कमलाकराला फार लाज वाटली. “सगळी विद्या शिकल्याशिवाय मी वडिलांचे तोंड पाहणार नाही,” तो म्हणाला. म्हणून तो काश्मीर देशात एका प्रसिद्ध गुरूकडे गेला. तिथे तो रात्रंदिवस शिकू लागला. पुष्कळ काळ लोटला. शेवटी गुरूला त्याची दया आली. गुरूने त्याला एक मंत्र शिकवला. तो मंत्र सगळी विद्या देणारा होता. त्या मंत्राच्या बळावर कमलाकर सगळ्या विद्यांमध्ये पारंगत झाला.
नववी पुतळी — पुरोहिताचा मुलगा
कांचीची गणिका
घरी परतताना कमलाकर कांची नगरात आला. तिथे नरमोहिनी नावाची एक गणिका राहत होती. पुरुषांचे मन रिझवणे हाच तिचा व्यवसाय होता. तिच्यासारखी सुंदर स्त्री दुसरी कोणी नव्हती. जो तिच्याकडे पाही, तो तिच्या प्रेमात वेडा होई. पण जो पुरुष तिच्याकडे रात्र घालवी, तो मरत असे. विंध्य पर्वतातला एक राक्षस येऊन त्याचे रक्त पिई. कमलाकराने हे नवल पाहिले. मग तो आपल्या उज्जयिनी नगरात परत आला. त्याला परत आलेले पाहून घरच्यांना फार आनंद झाला. त्यांनी मोठी मेजवानी केली.
नववी पुतळी — पुरोहिताचा मुलगा
राजाचा प्रश्न
दुसऱ्या दिवशी तो वडिलांबरोबर राजाच्या दरबारात गेला. त्याने राजाला आशीर्वाद दिला, आणि सगळ्या दरबाराला आपली विद्या दाखवली. राजाने त्याला वस्त्रे आणि इतर भेटी दिल्या. “कमलाकर,” राजाने विचारले, “तू गेला होतास, त्या देशात काय पाहिलेस?” “महाराज,” कमलाकर म्हणाला, “काश्मीरमध्ये मला काही नवल दिसले नाही. पण परत येताना कांचीत एक मोठे नवल पाहिले.” आणि त्याने राजाला नरमोहिनीबद्दल आणि त्या राक्षसाबद्दल सांगितले. “चल, कमलाकर,” राजा म्हणाला. “आपण दोघे तिथे जाऊ.” आणि राजा त्याला घेऊन कांचीला गेला.
नववी पुतळी — पुरोहिताचा मुलगा
नरमोहिनीच्या घरी
कांचीत नरमोहिनीचे सौंदर्य पाहून राजा थक्क झाला. मग तो तिच्या घरी गेला. नरमोहिनीने त्याचे मनापासून स्वागत केले. तिने त्याचे पाय धुतले, आणि त्याला अत्तर आणि फुले दिली. “महाराज,” ती म्हणाली, “आज मला फार आनंद झाला. आपल्या येण्याने माझ्या घराचा मान वाढला. आज माझ्या घरी भोजन करा.” “मी इथे येण्यापूर्वीच जेवून आलो आहे,” राजा म्हणाला. मग तिने त्याला विडा दिला. रात्रीचा पहिला प्रहर संपला, आणि नरमोहिनी झोपी गेली. रात्री उशिरा तो राक्षस आला. त्याने तिच्या पलंगाकडे पाहिले. ती तिथे एकटीच झोपली होती. तिच्यापाशी कोणीही पुरुष नव्हता.
नववी पुतळी — पुरोहिताचा मुलगा
राक्षसाचा वध
म्हणून राक्षस परत जायला वळला. पण राजा अजून घरातच होता. राक्षस बाहेर पडत असताना राजाने त्याला अडवले, आणि ठार केले. त्या आवाजाने नरमोहिनी जागी झाली. राक्षस मरून पडलेला पाहून तिला फार आनंद झाला. “महाराज,” ती म्हणाली, “आपण मला संकटातून वाचवले. आता तो राक्षस मला कधीच त्रास देणार नाही. आपले उपकार मी कसे फेडू? आपण सांगाल ते मी करीन.” “मी सांगेन तसे करणार असशील,” राजा म्हणाला, “तर कमलाकराला आपला प्रियकर कर.” म्हणून नरमोहिनीने कमलाकराला आपला प्रियकर केले. आणि विक्रमादित्य उज्जयिनीला परत आला. इथे पुतळीने आपली गोष्ट संपवली. “हे राजा,” ती भोजाला म्हणाली, “असे औदार्य, धैर्य आणि दया आपल्यात असतील, तर या सिंहासनावर बसा.” आणि भोज राजा काहीच बोलला नाही. फ्रँकलिन एजर्टन यांनी १९२६ मध्ये सिंहासन बत्तिशीच्या दक्षिणी पाठाचे इंग्रजी भाषांतर केले. त्यातल्या नवव्या कथेवरून ही गोष्ट पुन्हा सांगितली आहे. विक्रमादित्याच्या मंत्र्यांची यादी, पुरोहिताचे आणि गुरूचे नाव, विद्येच्या स्तुतीचे वडिलांचे श्लोक, कांचीचा राजा, कमलाकराचा आशीर्वादाचा श्लोक आणि नरमोहिनीचा स्वागताचा श्लोक इथे गाळले आहेत, किंवा एका वाक्यात सांगितले आहेत.