सिंहासन बत्तिशी
पुतळ्या शापातून सुटल्या
आपणही साधारण नाही
पुतळी पुन्हा एकदा भोज राजाशी बोलली. “हे भोज राजा,” ती म्हणाली, “असा होता विक्रमादित्य राजा. पण आपणही कोणी साधारण माणूस नाही. आपण आणि तो म्हणजे पृथ्वीवर जन्म घेतलेले नर आणि नारायणच. नर आणि नारायण ही महान विष्णू देवाचीच दोन रूपे. “आजच्या काळात आपल्यापेक्षा मोठा राजा कोणी नाही. आपले आचरण शुद्ध आहे. आपण सगळ्या कलांमध्ये निपुण आहात, आणि आपले मन उदार आहे. “आपल्या कृपेने आम्ही बत्तीस पुतळ्या संकटातून सुटलो. आमचा शाप संपला.”
पुतळ्या शापातून सुटल्या
पार्वतीचा शाप
“तुम्हाला शाप कसा मिळाला?” भोजाने विचारले. “ती गोष्ट मला सांग.” “ऐका महाराज,” पुतळी म्हणाली. “आम्ही बत्तीस अप्सरा होतो. शिवाची पत्नी पार्वती देवी हिच्या आम्ही सख्या होतो. तिचे आमच्यावर फार प्रेम होते.” मग तिने त्या बत्तीसही जणींची नावे सांगितली. “एके दिवशी आम्ही एका अनमोल सिंहासनावर बसलो होतो,” ती पुढे म्हणाली. “तेव्हा परमेश्वर शिवाने आमच्याकडे मोहित नजरेने पाहिले. पार्वतीच्या ते लक्षात आले. रागाच्या भरात तिने आम्हाला शाप दिला. ‘तुम्ही निर्जीव पुतळ्या व्हा,’ ती म्हणाली, ‘आणि इंद्राच्या सिंहासनावर खिळून राहा.’ तेच हे सिंहासन. पुढे इंद्राने ते विक्रमादित्याला दिले.”
पुतळ्या शापातून सुटल्या
सुटकेची वाट
“आम्ही पार्वतीच्या पाया पडलो,” पुतळी म्हणाली, “आणि शापातून सोडवा म्हणून विनवणी केली. तिचे मन दयेने द्रवले, आणि ती असे म्हणाली. “‘विक्रमादित्य हे सिंहासन पृथ्वीवर आणील. त्यावरून तो पुष्कळ वर्षे राज्य करील, आणि मग मरण पावेल. त्यानंतर हे सिंहासन एका शुद्ध जागी पुरले जाईल. “‘पुढे ते भोज राजाच्या हाती येईल. तो ते स्वतःच्या नगरात नेऊन त्याची स्थापना करील. तो त्यावर बसायला जाईल, तेव्हा तुमच्याशी बोलेल. त्या वेळी त्याला विक्रमादित्याचे पराक्रम सांगा. मग तुमचा शाप संपेल.’”
पुतळ्या शापातून सुटल्या
भोजाचा वर
“म्हणून आम्ही आपल्यावर प्रसन्न आहोत,” पुतळी म्हणाली. “वर मागा.” “माझ्याकडे काय कमी आहे?” भोज म्हणाला. “धनसंपत्ती मला पुरेशी आहे. तरीही दुसऱ्यांसाठी मी काही मागतो. “विक्रमादित्याच्या या गोष्टी जो ऐकेल किंवा सांगेल, त्याचे बळ, कीर्ती, धैर्य आणि मनाचा मोठेपणा वाढो. या गोष्टी पृथ्वीवर कायम राहोत. आणि त्या ऐकणाऱ्यांना भुते, राक्षस, दुष्ट आत्मे, महामारी किंवा साप, यांच्यापैकी कशाचीही बाधा न होवो.” “भोज राजा,” पुतळ्या म्हणाल्या, “आपण म्हणता तसेच होईल.” त्यांनी त्याला तो वर दिला, आणि त्या सगळ्या आपापल्या स्थानी निघून गेल्या.
पुतळ्या शापातून सुटल्या
सिंहासन आणि गोष्ट
मग भोज राजाने ते सिंहासन एका देव्हाऱ्यावर ठेवले. तो देव्हारा लखलखत्या सोन्याने आणि नवरत्नांनी जडवलेला होता. त्यावर त्याने शिवाची मूर्ती स्थापन केली. आणि सर्व उपचार अर्पण करून त्याने देवाची आणि सिंहासनाची पूजा केली. त्यानंतर त्याने पृथ्वीवर राज्य केले. त्याचे कायदे न्यायाचे होते, आणि त्याने सगळ्या प्रजेचे रक्षण केले. पहिल्यापासून शेवटपर्यंतच्या या सगळ्या गोष्टी महादेव शिवाने आपली पत्नी पार्वती देवी हिला सांगितल्या. कैलास पर्वताच्या एका शिखरावर त्याने त्या सांगितल्या. ऐकून सारे जग थक्क व्हावे, अशी गोष्ट पार्वतीने त्याच्याकडे मागितली होती. शिवाने तिला सांगितली, ती हीच गोष्ट. शिवाने सगळी गोष्ट सांगून संपवली, तेव्हा पार्वतीला फार आनंद झाला. फ्रँकलिन एजर्टन यांनी १९२६ मध्ये सिंहासन बत्तिशीच्या दक्षिणी पाठाचे इंग्रजी भाषांतर केले. त्यातल्या शेवटच्या भागावरून, म्हणजे तेहतिसाव्या कथेवरून, ही गोष्ट पुन्हा सांगितली आहे. बत्तीस अप्सरांची नावे, भोजाच्या वरामुळे दूर राहणाऱ्या सगळ्या जीवांची पूर्ण यादी, आणि सोळा उपचारांच्या पूजेचे तपशील इथे गाळले आहेत.