सिंहासन बत्तिशी
सोळावी पुतळी — मुलीच्या वजनाइतके सोने
सोळावी पुतळी बोलली
भोज राजा पुन्हा सिंहासनावर चढायला निघाला, आणि पुन्हा एक पुतळी बोलली. या वेळी ती होती सोळावी पुतळी, विलासरसिका. “हे राजा,” ती म्हणाली, “विक्रमादित्याचे औदार्य आणि त्याचे इतर गुण आपल्यात असतील, तर या सिंहासनावर बसा.” “हे पुतळी,” भोज म्हणाला, “त्याच्या औदार्याची एखादी गोष्ट मला सांग.” “हे राजा, ऐका,” पुतळी म्हणाली. आणि तिने ही गोष्ट सांगितली. एकदा विक्रमादित्य सगळी पृथ्वी जिंकायला निघाला. सगळ्या दिशांच्या राजांना त्याने आपल्यापुढे नमवले. त्यांचे हत्ती, घोडे आणि खजिना घेतला. मग तो उज्जयिनीकडे परत फिरला. तो नगरात शिरणार, इतक्यात एक ज्योतिषी म्हणाला, “महाराज, पुढचे चार दिवस नगरप्रवेशाला शुभ मुहूर्त नाही.” म्हणून राजाने नगराबाहेरच्या एका बागेत तंबू ठोकायला सांगितले.
सोळावी पुतळी — मुलीच्या वजनाइतके सोने
वसंताचा उत्सव
वसंत ऋतू होता. तो तर ऋतूंचा राजा. राजाचा मंत्री त्याच्याकडे आला. “महाराज, आज आपण वसंतोत्सव साजरा करू. वसंताचा मान राखला, तर सगळे ऋतू आपल्याला अनुकूल होतील, आणि सगळी प्रजा सुखी होईल.” राजाने होकार दिला. मंत्र्याने एक सुंदर मंडप बांधून घेतला. ब्राह्मणांना, गवयांना आणि नर्तकांना बोलावले. कोणी बोलावले नसतानाही गरीब, आंधळे आणि लंगडे लोकही आले. मंडपात लक्ष्मी-नारायणाच्या मूर्ती होत्या. लक्ष्मी म्हणजे भाग्याची देवी, आणि नारायण म्हणजे तिचा पती विष्णू. राजाने सगळे विधी करून त्यांची पूजा करवली. त्याने ब्राह्मणांना वस्त्रे आणि इतर भेटी दिल्या. आंधळ्यांना, लंगड्यांना आणि इतर सगळ्या याचकांना सोने दिले. तेवढ्यात एक ब्राह्मण एका लहान मुलीचा हात धरून राजापुढे आला.
सोळावी पुतळी — मुलीच्या वजनाइतके सोने
ब्राह्मणाचा नवस
त्याने राजाला आशीर्वाद दिला, आणि म्हणाला, “महाराज, माझी एक विनंती आहे.” “बोला,” राजा म्हणाला. “मी नंदिवर्धन नगरात राहतो,” ब्राह्मण म्हणाला. “मला आठ मुलगे झाले, पण मुलगी एकही झाली नाही. म्हणून मी आणि माझी बायको, आम्ही दोघांनी जगदंबेला नवस केला. “‘आई, मला मुलगी झाली, तर मी तिच्या वजनाइतके सोने दान करीन. आणि त्या मुलीचे लग्न वेदशास्त्र जाणणाऱ्या एखाद्या विद्वानाशी लावून देईन.’ “आता तिचे लग्नाचे वय झाले आहे. आत्ता ग्रहयोग अनुकूल आहेत. पुढच्या वर्षभरात असा योग पुन्हा येणार नाही. मुलीच्या वजनाइतके सोने विक्रमादित्याशिवाय पृथ्वीवर दुसरे कोणीच देणार नाही, हे मला ठाऊक होते. म्हणून मी आपल्याकडे आलो.”
सोळावी पुतळी — मुलीच्या वजनाइतके सोने
वजनाइतके सोने
“ब्राह्मणदेवा, आपण चांगले केलेत,” राजा म्हणाला. “आपल्याला हवे तेवढे धन घ्या.” त्याने खजिनदाराला बोलावले. ब्राह्मणाला मुलीच्या वजनाइतके सोने द्यायला सांगितले, आणि त्याशिवाय आठ कोटी सोनेही. खजिनदाराने ते सगळे सोने ब्राह्मणाला दिले. ब्राह्मणाला फार आनंद झाला, आणि तो मुलीला घेऊन घरी गेला. आणि शुभ मुहूर्तावर राजाने नगरात प्रवेश केला. इथे पुतळीने आपली गोष्ट संपवली. “हे राजा,” ती भोजाला म्हणाली, “असे औदार्य आपल्यात असेल, तर या सिंहासनावर बसा.” आणि भोज राजा काहीच बोलला नाही. फ्रँकलिन एजर्टन यांनी १९२६ मध्ये सिंहासन बत्तिशीच्या दक्षिणी पाठाचे इंग्रजी भाषांतर केले. त्यातल्या सोळाव्या कथेवरून ही गोष्ट पुन्हा सांगितली आहे. वसंतावरचे श्लोक, उत्सवाचे अनेक विधी, सुगंधी द्रव्यांच्या आणि फुलांच्या याद्या, मुलीला देवीचे नाव देण्याचे ब्राह्मणाचे वचन, ब्राह्मणाचा आशीर्वादाचा श्लोक, आणि मंत्र्याचे व खजिनदाराचे नाव, हे सगळे इथे गाळले आहे.