तेनाली रामन
कोणालाच न आवरणारे शिंगरू
घरटी एक शिंगरू
एकदा राजा कृष्णदेवरायाकडे पुष्कळ शिंगरे आली. शिंगरू म्हणजे घोड्याचे लहान पिलू, अजून पुरते न वाढलेले. राजाने ती शहरात वाटून दिली. घरटी एक शिंगरू. शिंगरू असलेल्या प्रत्येक घराला दरमहा तीन होन द्यावेत, अशी आज्ञाही राजाने दिली. होन म्हणजे सोन्याचे नाणे. हे पैसे गवत, दाणा आणि औषधासाठी होते. शिंगरू चांगले वाढावे, हा हेतू. प्रत्येक घरी शिंगरू आले. सगळ्यांनी ते मोठ्या काळजीने वाढवले. राजाचा विदूषक तेनालीराम यालाही एक शिंगरू मिळाले. पण त्याने काही वेगळेच केले.
कोणालाच न आवरणारे शिंगरू
भिंतीला एकच भोक
तेनालीरामने एक लहानशी खोली बांधली. चारी बाजूंनी बंद. त्यात त्याने शिंगराला कोंडले. भिंतीला एकच भोक ठेवले, नेमके शिंगराच्या तोंडासमोर. खोलीच्या आत पाण्यासाठी एक लहान खड्डा खणला. रोज सकाळी तेनालीराम मूठभर गवत घेऊन खोलीपाशी येई. ते भोकातून आत धरी. शिंगरू त्याच्या हातातूनच ते खाई. मग तो खड्ड्यात थोडे पाणी ओती. संध्याकाळीही तसेच. शिंगराला मिळे ते एवढेच. त्यामुळे त्या भोकापाशी शिंगराला कधी काही दिसले, तर ते फक्त मूठभर गवत. आणि दरमहाचे तीन होन गेले तेनालीरामच्या खिशात.
कोणालाच न आवरणारे शिंगरू
शिंगरे दाखवण्याचा दिवस
तीन वर्षे गेली. मग राजाने आज्ञा केली: शहरातल्या सगळ्यांनी आपापली शिंगरे घेऊन यावे आणि दाखवावीत. सगळे आले. सगळी शिंगरे गुबगुबीत आणि ताकदवान झाली होती. अंगावरचे केस चकचकत होते. ती उड्या मारत होती, नाचत होती, इकडेतिकडे धावत होती. फक्त तेनालीराम शिंगराशिवाय आला. “तू तुझे जनावर का आणले नाहीस?” राजाने विचारले. “महाराज, माझ्या शिंगराजवळ कोणाला जाता येत नाही, ना त्याला धरता येत,” तेनालीराम म्हणाला. “आपल्या माणसांतला सगळ्यात ताकदवान माणूस मला द्यावा. मग मी जाऊन त्याला घेऊन येतो.” तेनालीरामने मागितली ती मदत राजाने दिली.
कोणालाच न आवरणारे शिंगरू
भोकात दाढी
निवडलेला माणूस एक मुसलमान होता. त्याची दाढी विरळ होती, पण चांगली हातभर लांब. तेनालीराम त्याला त्या बंद खोलीपाशी घेऊन गेला. “त्या भोकातून आत शिंगराकडे बघा,” तो म्हणाला. त्या माणसाने भोकात तोंड खुपसले. त्याची लांब दाढी शिंगराच्या तोंडासमोर लोंबू लागली. शिंगराला वाटले, आपल्याला गवत देत आहेत. त्याने झेप घेऊन दाढी तोंडात धरली. “अल्ला! अल्ला!” तो माणूस ओरडला. तेनालीराम तसाच धावत राजाकडे गेला. “महाराज,” तो म्हणाला, “शिंगराने आपल्या माणसाला धरले आहे. सोडतच नाही. बिचारा केविलवाणा रडतो आहे.”
कोणालाच न आवरणारे शिंगरू
इतके कमी खाऊन इतके जंगली
राजा तिथे गेला. त्याने पाहिले, शिंगराने त्या माणसाची दाढी धरली आहे, आणि तो माणूस वेदनेने धडपडतो आहे. भिंत पाडली. तशी दाढी सहज सुटली. मग एवढा गोंधळ घालणाऱ्या शिंगराकडे राजाने पाहिले. आणि तो थक्क झाला. शिंगराला धड पायांवर उभेही राहता येत नव्हते. तेनालीराम त्याला नीट खायला घालत नव्हता, हे उघड होते. “दरमहाचे पैसे कुठे गेले?” राजाने कडक आवाजात विचारले. तेनालीरामचे उत्तर तयारच होते. “महाराज, इतके कमी खाऊनसुद्धा हे शिंगरू किती जंगली आहे, ते पाहा. आपला सगळ्यात ताकदवान माणूससुद्धा त्याला आवरू शकत नाही. मग त्याला पोटभर खायला घातले असते, तर त्याला आवरायला माणूस आणायचा तरी कुठून?” उत्तर इतके धीट होते, की राजा राग विसरला. तो खो खो हसू लागला. आणि तिथले सगळे त्याच्याबरोबर हसले. पंडित एस. एम. नटेश शास्त्री यांनी १९०० मध्ये तेनालीरामच्या तमिळ गोष्टींचे इंग्रजी भाषांतर केले. त्यातल्या आठव्या गोष्टीवरून ही गोष्ट पुन्हा सांगितली आहे.