PocketPage

मराठी

15 pieces

  1. तेनालीराम विदूषक झालातेनाली नावाचे एक गाव होते. त्या गावात एक ब्राह्मण मुलगा जन्माला आला. हाच आपला तेनालीराम. एके दिवशी गावोगाव फिरणारे एक संन्यासी त्याला रस्त्यात भेटले. मुलाचे देखणे रूप आणि चटपटीत बुद्धी पाहून ते थक्क झाले. त्यांनी त्याला एक मंत्र शिकवला. “बा…
  2. तीनदा मरता मरता वाचलातेनालीराम राजा कृष्णदेवरायाच्या दरबारात विदूषक होता. कधी कधी त्याची थट्टा मर्यादा ओलांडे. मग राजाला राग येई. अशा थट्टेपायी तीन वेळा तर त्याचा जीव जाता जाता राहिला. पहिल्या वेळी राजा इतका संतापला, की त्याने तेनालीरामला हत्तीच्या पायाखाली तुड…
  3. मिळेल त्यातले अर्धेएकदा तेलुगू मुलखातून एक भागवत मेळा राजा कृष्णदेवरायाच्या दरबारात आले. हे धार्मिक कलावंत होते. ते गात, नाचत, आणि कृष्णाच्या जीवनातल्या कथा करून दाखवत. राजाने राजवाड्यात त्यांचा खेळ ठेवला. आत जायच्या वाटेवर दोन दरवाजे होते. प्रत्येक दरवाजावर…
  4. थट्टेचा परवानातेनालीराम राजा कृष्णदेवरायाच्या दरबारात विदूषक होता. त्याच्या थट्टेचा राजाला अनेकदा राग येई. राजगुरूंनाही राग येई. एके दिवशी तेनालीरामला एक काळजी लागली. “मी कितीही हुशार असलो,” तो मनात म्हणाला, “तरी माझ्या थट्टेने त्या दोघांचा पारा चढतो. एख…
  5. सोन्याचे आंबेराजा कृष्णदेवरायाची आई मरणाच्या दारात होती. तिने खायला आंबा मागितला. पण आंबा येण्याआधीच ती गेली. आईची शेवटची इच्छा आपण पुरी करू शकलो नाही, याचे राजाला फार दुःख झाले. त्याने काही ब्राह्मणांना बोलावले. “माझ्या आईला आंबा खायची इच्छा होती,” तो…
  6. कोणालाच न आवरणारे शिंगरूएकदा राजा कृष्णदेवरायाकडे पुष्कळ शिंगरे आली. शिंगरू म्हणजे घोड्याचे लहान पिलू, अजून पुरते न वाढलेले. राजाने ती शहरात वाटून दिली. घरटी एक शिंगरू. शिंगरू असलेल्या प्रत्येक घराला दरमहा तीन होन द्यावेत, अशी आज्ञाही राजाने दिली. होन म्हणजे सोन्य…
  7. दुधाला घाबरणारे मांजरएकदा राजा कृष्णदेवरायाने आपल्या शहरातल्या प्रत्येक घराला एक मांजराचे पिलू आणि एक गाय दिली. प्रत्येक पिलाला त्याच्या गाईच्या दुधावर वाढवावे, अशी त्याने आज्ञा केली. राजाचा विदूषक तेनालीराम यालाही सगळ्यांसारखी एक गाय आणि एक पिलू मिळाले. बाकीचे…
  8. चोरांनी शिंपली बागराजा कृष्णदेवरायाच्या दरबारात तेनालीराम विदूषक होता. एका रात्री त्याला कळले, की त्याच्या घराच्या मागच्या बाजूला सहा चोर लपून बसले आहेत. घरात शिरून चोरी करायला ते चांगल्या संधीची वाट पाहत होते. तेनालीराम घरातल्या खोल्यांमधून फिरला. त्याने आप…
  9. पळून गेलेला पंडितएके दिवशी राजा कृष्णदेवरायाच्या दरबारात एक मोठा पंडित आला. त्याचे नाव विद्यासागर. सगळी शास्त्रे त्याला अवगत आहेत, अशी त्याची कीर्ती होती. राजाच्या दरबारातले पंडित घाबरले. ते राजाचा विदूषक तेनालीराम याच्याकडे मदत मागायला गेले. “त्याची विद्या…
  10. अर्ध्या फणमाची मुद्रातेनालीराम राजा कृष्णदेवरायाच्या दरबारात विदूषक होता. राजाचे राजगुरू वैष्णव होते. प्रत्येक खऱ्या वैष्णवाच्या खांद्यांवर विष्णूच्या खुणा असत, एका खांद्यावर एक. पंथाचे प्रमुख त्या खुणा डागून उमटवत. यालाच तप्तमुद्रा म्हणत. मुद्रा घेणारा नवा शिष…
  11. हरवलेली ओळएकदा एका विद्वानाने राजा कृष्णदेवरायाच्या स्तुतीचे एक काव्य रचले. राजाचा विदूषक तेनालीराम याला हा कवी कधीच मान देत नसे. नेहमी त्याला तुच्छ लेखत असे. त्या काव्याच्या पोथीत एका श्लोकाची एक ओळ नव्हती. ती ओळ कुठे यायची, ते श्लोकातल्या एका खुणेन…
  12. पैलवान आणि गुप्त खुणाअतिशूर नावाचा एक पैलवान होता. अतिशूर म्हणजे सगळ्यांत शूर. त्याने अनेक राजांच्या दरबारातल्या पैलवानांना हरवले होते. त्या प्रत्येक राजाने त्याला एकेक मानचिन्ह दिले होते. आता तो आपली सगळी मानचिन्हे घेऊन राजा कृष्णदेवरायाच्या राज्यात आला. राजाच…
  13. काळा कुत्रा पांढराएके दिवशी सकाळी सूर्य उगवला, तरी राजा कृष्णदेवराय झोपलेलाच होता. त्या दिवशी त्याची दाढी करायची होती. न्हावी आला. पाहतो तो राजा झोपलेला. मग न्हाव्याने तिथेच त्याची दाढी केली. इतक्या हलक्या हाताने केली, की राजाला जागही आली नाही. न्हावी निघून…
  14. तेनालीरामची चित्रकलाराजा कृष्णदेवरायाने एक सुंदर नवा महाल बांधला. महाल अनेक मजली होता. राजाने एका चित्रकाराला बोलावले. महालाच्या भिंतींवर शोभतील अशी चित्रे काढ, असे त्याला सांगितले. चित्रकाराचे काम पुरे झाले. त्याने राजाला तसे कळवले. मग राजा मंत्र्यांना आणि इत…
  15. राजाच्या शब्दाची परीक्षाराजा कृष्णदेवरायाच्या दरबारात तेनालीराम विदूषक होता. एके दिवशी त्याने अगदी रडवेला चेहरा केला. राजाने ते पाहिले आणि विचारले, “तू एवढा उदास का? तुला काय हवे?” “काय सांगू, महाराज!” तेनालीराम म्हणाला. “ज्योतिषी म्हणतात, महिन्या-दोन महिन्यांत मा…