तेनाली रामन
पैलवान आणि गुप्त खुणा
एक नामांकित पैलवान
अतिशूर नावाचा एक पैलवान होता. अतिशूर म्हणजे सगळ्यांत शूर. त्याने अनेक राजांच्या दरबारातल्या पैलवानांना हरवले होते. त्या प्रत्येक राजाने त्याला एकेक मानचिन्ह दिले होते. आता तो आपली सगळी मानचिन्हे घेऊन राजा कृष्णदेवरायाच्या राज्यात आला. राजाचे स्वतःचे पैलवान धास्तावले. काय करावे, ते त्यांना सुचेना. राजाचा विदूषक तेनालीराम याने त्यांचे उतरलेले चेहरे पाहिले. त्याने त्यांना कारण विचारले. “आजवर आम्ही महाराजांच्या पदरी मानाने राहिलो,” ते म्हणाले. “आता आमची अब्रू जाणार, आणि पोटापाण्याचे साधनही जाणार. आम्हाला धूळ चारायला एक पैलवान आला आहे. आता काय करायचे?”
पैलवान आणि गुप्त खुणा
वीरकेसरी
“घाबरू नका,” तेनालीराम म्हणाला. “तुमची सगळी मानचिन्हे मला द्या. आणि मला तुमचा म्होरक्या मानून माझ्या मागे चला.” त्याने त्यांची सगळी मानचिन्हे अंगावर चढवली. वीरकेसरी असे नाव धारण केले. वीरकेसरी म्हणजे शौर्यातला सिंह. मग साथीदारांना घेऊन त्याने अतिशूराच्या तंबूसमोर आपला तंबू ठोकला. अतिशूराने मनात विचार केला, “हा म्होरक्या भारी प्रतिस्पर्धी दिसतो. आधी याचे पाणी जोखावे.” म्हणून त्याने वीरकेसरीकडे निरोप पाठवला, की मी भेटायला आलो आहे. त्यावर तेनालीरामने निरोप धाडला: “आत्ता इथे यायची गरज नाही. जे सांगायचे असेल, ते उद्या महाराजांसमोर सांग.”
पैलवान आणि गुप्त खुणा
राजासमोर
हा निरोप ऐकून अतिशूर घाबरला. “हा कसला पैलवान असेल?” असा विचार तो करू लागला. दुसऱ्या दिवशी राजाने दोघांना आपल्यासमोर कुस्ती खेळायची परवानगी दिली. तेनालीरामने अतिशूराला विचारले, “तू कुस्तीच्या शास्त्राने लढतोस, की नुसत्या अंगबळावर?” अतिशूर म्हणाला, “शास्त्राने.” “मग मी तुला या शास्त्रातल्या काही खुणा करून दाखवतो,” तेनालीराम म्हणाला. “त्यांचा अर्थ सांगितलास, तर तू माझ्याशी लढायच्या लायकीचा आहेस, असे मी मानीन.” अतिशूराने ते मान्य केले.
पैलवान आणि गुप्त खुणा
पाच खुणा
पहिल्या खुणेसाठी तेनालीरामने अतिशूराचा हात धरला. त्याची मधली तीन बोटे एकत्र दाबली आणि ती स्वतःच्या छातीवर आपटली. दुसऱ्या खुणेसाठी त्याने अतिशूराचे दोन्ही हात, तळवे उघडे ठेवून, स्वतःच्या खांद्यांवर सपाट ठेवले. तिसऱ्या खुणेसाठी त्याने तर्जनीने स्वतःच्या गळ्याभोवती एक वर्तुळ काढले. चौथ्या खुणेसाठी उजवा तळवा पालथा करून कमरेइतका खाली धरला. पाचव्या खुणेसाठी डावी मूठ हलवली. अतिशूराने प्रत्येक खूण नीट पाहिली. पण त्याला कशाचाच अर्थ लागेना. कुस्तीत आजवर शिकलेल्या सगळ्या खुणा त्याने आठवून पाहिल्या. एकीचाही उपयोग झाला नाही.
पैलवान आणि गुप्त खुणा
मानचिन्हे दुसऱ्या हाती
तेनालीरामने थोडा वेळ वाट पाहिली. मग अतिशूराने इतर दरबारांत मिळवलेली सगळी मानचिन्हे त्याने हिसकावून घेतली. आपल्या विजयाचा डंका पिटला, आणि तो आपल्या तंबूत गेला. दुसऱ्या दिवशी राजाने विचारले, “तेनालीराम, काल तू केलेल्या त्या खुणांचा अर्थ काय रे?” हिंदूंमध्ये लग्नात नवरा नवरीच्या गळ्यात ताली, म्हणजे मंगळसूत्र, बांधतो. तेव्हा ती त्याची बायको होते. म्हणून मूकबधिरांच्या खुणांच्या भाषेत गळ्याभोवती काढलेले वर्तुळ म्हणजे बायको. तेनालीरामने त्या खुणा पुन्हा एकेक करून दाखवल्या, जणू तो अतिशूराशीच बोलत होता.
पैलवान आणि गुप्त खुणा
खुणांचा अर्थ
त्याने तीन बोटे छातीवर आपटली. “अतिशूरा, मी तुझ्याजवळ आलो, तर तू कट्यारीने माझ्या छातीत इथे भोसकशील आणि मला ठार मारशील.” त्याने उघडे तळवे खांद्यांवर ठेवले. “मग मी खाली कोसळेन आणि उताणा पडून राहीन.” त्याने गळ्याभोवती वर्तुळ काढले, मग तळवा कमरेइतका खाली धरला, मग मूठ हलवली. “मग माझी बायको आणि माझे लेकरू, त्यांना कोण सांभाळणार?” राजा पोट धरून हसला. पंडित एस. एम. नटेश शास्त्री यांनी १९०० मध्ये तेनालीरामच्या तमिळ गोष्टींचे इंग्रजी भाषांतर केले. त्यातल्या चौदाव्या गोष्टीवरून ही गोष्ट पुन्हा सांगितली आहे.