भीष्मांचा उपदेश · आपद्धर्म
लोभ, पापाचे मूळ
पापस्य यदधिष्ठानं तच्छृणुष्व नराधिप । एको लोभो महाग्राहो लोभात्पापं प्रवर्तते ॥
पाप कुठून जन्मते आणि कशावर उभे असते, असे युधिष्ठिर विचारतो. भीष्म एका शब्दात उत्तर देतात: लोभ. “एक लोभच सारे गिळंकृत करतो. लोभातूनच पाप जन्म घेते.” भीष्म पुढे सांगतात: लोभातूनच क्रोध आणि वासना जन्मतात, आणि कपट, अहंकार, द्वेष, निर्लज्जपणा आणि मत्सरही. त्यातूनच कठोर बोलणे, परक्याचे धन आणि परस्त्री हिरावून घेणे, आणि सर्व प्रकारची दुष्कृत्ये जन्मतात. माणूस म्हातारा होतो, पण लोभ म्हातारा होत नाही. सगळ्या नद्या मिळूनही समुद्र भरत नाही; तसा कितीही लाभ झाला तरी लोभ तृप्त होत नाही. दुसऱ्यांच्या शंका दूर करणारे विद्वानही त्याला बळी पडतात. धर्माचा बुरखाही तो पांघरतो. लोभी माणसे गोड बोलतात, सद्गुणाचा झेंडा फडकवतात, आणि जगाला लुटतात; तोंडावर गवत वाढलेल्या अंधाऱ्या खड्ड्यांसारखी ती असतात. त्यांच्या उलट भीष्म सज्जनांचे वर्णन करतात. सज्जन समाधानी आणि सत्यवचनी असतात; ते देतात, घेत नाहीत; लाभ आणि हानी त्यांना सारखीच. अशा लोकांना शोधून काढ, भीष्म युधिष्ठिराला सांगतात, आणि त्यांच्याकडून शिक. शांतिपर्व १५८.२.