भीष्मांचा उपदेश · अंतिम उपदेश
सोडायच्या दहा वाटा
कायेन त्रिविधं कर्म वाचा चापि चतुर्विधम् । मनसा त्रिविधं चैव दशकर्मपथांस्त्यजेत् ॥
या लोकी आणि परलोकी सुखाने जगण्यासाठी माणसाने कसे वागावे, असे युधिष्ठिर विचारतो. भीष्म एक छोटी यादी देतात. “शरीराची तीन, वाणीची चार, आणि मनाची तीन: कर्माच्या या दहा वाटा सोडून द्याव्यात.” शरीराची तीन: कोणत्याही प्राण्याचा जीव घेणे; चोरी; आणि परस्त्रीगमन. वाणीची चार, जी कधी बोलू नयेत, मनातही आणू नयेत: निरर्थक बडबड; कठोर शब्द; चहाडी, म्हणजे इतरांचे दोष पसरवणे; आणि खोटे बोलणे. मनाची तीन. ग्रंथ ती थेट न सांगता त्यांच्याऐवजी काय धरावे ते सांगतो. ते असे: दुसऱ्याच्या कोणत्याही वस्तूची इच्छा न करणे, सर्व प्राण्यांविषयी सद्भाव, आणि कर्माला फळ येते ही श्रद्धा. सोडायचे आहे ते यांच्या उलट: लोभ, द्वेष, आणि कर्माला फळ येत नाही ही समजूत. म्हणून, भीष्म सांगतात, वाणीने, शरीराने किंवा मनाने कधीही वाईट करू नये. माणूस जे काही करतो, चांगले वा वाईट, त्याचे फळ त्याला भोगावेच लागते. यापेक्षा निश्चित दुसरे काही नाही. अनुशासनपर्व १३.२.