चाणक्य नीति · Fate, Worship and Liberation
तपापुढे काहीच टिकत नाही
यद्दूरं यद्दुराराध्यं यच्च दूरे व्यवस्थितम् । तत्सर्वं तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥
तप म्हणजे उपवास, व्रते आणि कठोर सोशिकपणा यांची साधना. जुन्या कथांमध्ये तप ही स्वतःच एक शक्ती आहे. “जे दूर आहे, जे मिळवायला कठीण आहे, आणि जे आवाक्याच्या फार पलीकडे आहे, ते सगळे तपाने साध्य होते. तपापुढे काहीच टिकत नाही.” तपाने मिळणाऱ्या या तीन गोष्टी म्हणजे: दूरचे ध्येय, प्रसन्न करायला कठीण असा देव किंवा आश्रयदाता, आणि आवाक्याच्या फार पलीकडचे जे काही असेल ते. रामायणात राजा भगीरथाची कथा आहे. आपल्या पूर्वजांची राख गंगेच्या पाण्याने धुतली जावी, म्हणून त्याने अनेक वर्षे तप केले, आणि अखेर गंगा स्वर्गातून पृथ्वीवर उतरली. जुन्या कथांमध्ये असे राक्षसही आहेत, ज्यांनी तप करून प्रत्यक्ष सृष्टिकर्त्या ब्रह्मदेवाकडूनही वर मिळवले. शक्ती तीच होती, मग ती कोणीही वापरो. अध्याय १७, श्लोक ३.