चाणक्य नीति · Home and Family
सदाचाराचे वळण
पुत्राश्च विविधैः शीलैर्नियोज्याः सततं बुधैः । नीतिज्ञाः शीलसम्पन्ना भवन्ति कुलपूजिताः ॥
पुत्र कसा असतो, हे सांगून झाल्यावर ग्रंथ तो घडवायचा कसा, याकडे वळतो. “शहाण्यांनी आपल्या पुत्रांना सतत सर्व प्रकारच्या सदाचाराचे वळण लावावे. नीती जाणणारे, शीलवान पुत्र कुळात पूजले जातात.” नीती म्हणजे शहाणपणाने आणि योग्य रीतीने वागण्याची कला. याच शब्दावरून चाणक्यनीतीला तिचे नाव मिळाले आहे. सदाचारात शिष्टाचार, बोलण्याची रीत, प्रामाणिकपणा, संयम, आणि वडीलधाऱ्यांशी व पाहुण्यांशी कसे वागावे, हे सगळे येते. “सतत” हा शब्द महत्त्वाचा. दुकानात बसायला पाठवलेल्या व्यापाऱ्याच्या मुलाचा विचार करा. तो गिऱ्हाइकाशी उद्धटपणे बोलला, किंवा त्याने कमी माप दिले, की प्रत्येक वेळी त्याला सुधारले जाते. शेवटी सचोटीचा व्यवहार त्याच्या अंगवळणी पडतो. असे पुत्र कुळात मान पावतात: वडीलधारे त्यांच्यावर विश्वास ठेवतात, धाकटे त्यांचे अनुकरण करतात, आणि कालांतराने घराण्याचा कारभार त्यांच्या हाती येतो. अध्याय २, श्लोक १०.