चाणक्य नीति · Kings and Statecraft
प्रत्येक वर्णाचे बळ
बलं विद्या च विप्राणां राज्ञां सैन्यं बलं तथा । बलं वित्तं च वैश्यानां शूद्राणां पारिचर्यकम् ॥
बळ म्हणजे काय, याचा विचार पुढचे काही श्लोक करतात. पहिला श्लोक प्रत्येक वर्णासाठी वेगळे उत्तर देतो. “ब्राह्मणांचे बळ विद्या, आणि राजांचे बळ सैन्य. वैश्यांचे बळ धन, आणि शूद्रांचे बळ सेवा.” प्राचीन भारतीय समाजात चार वर्ण होते. ब्राह्मण म्हणजे पुरोहित आणि विद्वान, आणि क्षत्रिय म्हणजे योद्धे आणि राजे. वैश्य म्हणजे व्यापारी आणि शेतकरी, आणि शूद्र म्हणजे इतर तिघांची सेवा करणारे. प्रत्येकाला त्याच्या स्थानाला साजेसे एकच बळ दिले आहे. ब्राह्मणाचे बळ त्याच्या ज्ञानात असते, राजाचे त्याच्या आज्ञेतल्या माणसांत, आणि वैश्याचे पैशात. शूद्राच्या वाट्याला सेवा येते, आणि श्लोकाचा अर्थ अगदी सरळ आहे: इतर तिघांची सेवा करण्यातच त्याचे बळ आहे. धर्मशास्त्रांनी प्रत्येक वर्णाचा ठरलेला व्यवसाय सांगितला होता, आणि शूद्राचा व्यवसाय सेवा हाच होता. हा श्लोक त्या व्यवस्थेच्या आतून बोलतो, आणि तिच्याविषयी प्रश्न विचारत नाही. अध्याय २, श्लोक १६.