चाणक्य नीति · Learning, Wisdom and Speech
विद्यार्थ्याचे आठ वर्ज्य
कामक्रोधौ तथा लोभं स्वादुशृङ्गारकौतुके । अतिनिद्रातिसेवे च विद्यार्थी ह्यष्ट वर्जयेत् ॥
“विद्यार्थ्याने आठ गोष्टी सोडाव्यात: कामवासना आणि क्रोध, लोभ, गोडाची चटक, साजशृंगार आणि करमणूक, अतिनिद्रा आणि अतिसेवा.” ही यादी विकारांपासून सुखसोयींकडे जाते. आधी कामवासना, जिचा ब्रह्मचाऱ्याने व्रतानेच त्याग केलेला असे; मग क्रोध आणि लोभ. मग लहान लहान सुखे: गोड खाणे, उंची कपडे आणि दागिने, खेळ-तमाशे आणि करमणूक. यातली प्रत्येक गोष्ट मनात अभ्यासाऐवजी दुसरेच काही तरी भरते. शेवटच्या दोन गोष्टी अतिरेकाच्या आहेत. विद्यार्थ्याला झोप हवीच, पण फार नको. अतिसेवा या शब्दाच्या अर्थाबद्दल शंका आहे; रघुनाथजी त्याला सेवेची इच्छा म्हणतात. पुस्तकांपासून दूर, इतरांच्या तैनातीत फार वेळ घालवणे, असा त्याचा अर्थ असावा. अध्याय ११, श्लोक १०.