चाणक्य नीति · Learning, Wisdom and Speech
कुळापेक्षा विद्या मोठी
किं कुलेन विशालेन विद्याहीनेन देहिनाम् । दुष्कुलं चापि विदुषो देवैरपि सुपूज्यते ॥
“विद्या नसलेल्या माणसाला मोठ्या कुळाचा काय उपयोग? विद्वानाचे कुळ हलके असले, तरी देवही त्याचा आदर करतात.” जन्मावर उभ्या असलेल्या समाजात हे म्हणणे धाडसाचे होते. माणसाचा व्यवसाय, त्याचे लग्न कोणाशी होणार, आणि तो कोणाच्या पंक्तीला जेवणार, हे सगळे कुळ ठरवत असे. हा श्लोक विद्येला या सगळ्याच्या वर ठेवतो. विद्या नसलेल्याला मोठे नाव काहीच देत नाही, आणि साधे घराणे विद्वानाचे काहीच हिरावून घेत नाही. महाभारतात असा एक पुरुष आहे: विदुर, एका दासीचा पुत्र. तो कुरुवंशाचा सर्वांत शहाणा सल्लागार झाला. त्याचा सावत्र भाऊ, अंध राजा धृतराष्ट्र, सल्ल्यासाठी त्याच्याकडेच वळत असे. अध्याय ८, श्लोक १९.