चाणक्य नीति · Learning, Wisdom and Speech
मौन राखणारी कोकिळा
तावन्मौनेन नीयन्ते कोकिलैश्चैव वासराः । यावत्सर्वजनानन्ददायिनी वाक्प्रवर्तते ॥
“सर्वांना आनंद देणारी आपली वाणी सुरू होईपर्यंत कोकिळा मौनातच दिवस घालवतात.” वर्षातला बराच काळ कोकिळेचा आवाज क्वचितच ऐकू येतो. मग वसंत सरून उन्हाळा लागतो, तेव्हा तिचे स्वच्छ, चढत्या सुरातले कुहू कुहू बागांमध्ये घुमू लागते. भारतीय कवींनी तिला त्या ऋतूचा आवाज बनवले. कोकिळा केवळ शांतता भरून काढण्यासाठी गात नाही. ती आपल्या ऋतूची वाट पाहते, आणि तिचे गाणे सुरू होते, तेव्हा ते ऐकून सगळे आनंदतात. दिसायला तिच्यासारखाच असलेला कावळा वर्षभर काव काव करतो, आणि कोणालाच आवडत नाही. बोलण्याचेही तसेच. सांगण्याजोगे काही असेपर्यंत गप्प राहावे, आणि ते ऐकायला लोक उत्सुक असतील, तेव्हाच सांगावे. अध्याय १४, श्लोक १८.