चाणक्य नीति · Virtue and Conduct
ज्यांना तोड नाही
नास्ति कामसमो व्याधिर्नास्ति मोहसमो रिपुः । नास्ति कोपसमो वह्निर्नास्ति ज्ञानात्परं सुखम् ॥
“वासनेसारखा रोग नाही, मोहासारखा शत्रू नाही, क्रोधासारखा अग्नी नाही, आणि ज्ञानाहून मोठे सुख नाही.” इथे वासना म्हणजे इंद्रियांची हाव, आणि त्यातही मुख्यतः कामवासना. मोह म्हणजे बुद्धीचा असा गोंधळ, जो क्षणभंगुराला शाश्वत मानतो, आणि खोट्याला खरे. भारतीय शिकवणीत मनातले सहा शत्रू सांगितले आहेत, त्यांना षड्रिपू म्हणतात. वासना, क्रोध आणि मोह हे त्यांपैकी तीन; लोभ, मद आणि मत्सर हे उरलेले तीन. पहिल्या तिघांपैकी प्रत्येक आपापल्या प्रकारात सर्वांत वाईट आहे. वासना माणसाला रोगासारखी पोखरते. मोह त्याला त्याच्याच हिताविरुद्ध उभे करतो; बाहेरचा कोणताही शत्रू इतके करू शकत नाही. क्रोध ज्याला शिवतो ते सगळे जाळून टाकतो, आणि सर्वांत आधी रागावलेल्या माणसालाच. या तिघांविरुद्ध एकच चांगली गोष्ट: ज्ञान, म्हणजे तिघांच्याही आरपार पाहणारी स्वच्छ दृष्टी. अध्याय ५, श्लोक १२.