चाणक्य नीति · Wealth, Giving and Honour
कुठे राहू नये
यस्मिन्देशे न सम्मानो न वृत्तिर्न च बान्धवाः । न च विद्यागमोऽप्यस्ति वासं तत्र न कारयेत् ॥
चाणक्यनीती म्हणजे चाणक्यांच्या नावावर चालत आलेली जुनी संस्कृत वचने. त्यातले हे पुस्तक धनाविषयी आहे: ते कमावणे, राखणे, देणे, आणि त्याबरोबर येणारा मान. या सगळ्याचा पाया म्हणजे आपण राहतो ती जागा. सुरुवात तिथूनच होते. “ज्या देशात तुला मान नाही, उपजीविका नाही, नातलग नाहीत, आणि विद्या मिळवण्याची सोय नाही, तिथे राहू नकोस.” या चारांपैकी एकाशिवायही माणसाचे फार काळ चालत नाही. मानामुळे त्याच्या शब्दाला वजन येते. उपजीविका त्याचे पोट भरते. संकटात नातलग पाठीशी उभे राहतात. विद्येमुळे तो, आणि त्याच्यानंतर त्याची मुले, पुढे जातात. यांपैकी काहीच न देणाऱ्या ठिकाणी तो कितीही वर्षे राहिला, तरी परकाच राहतो. त्या काळच्या विद्वानाला, व्यापाऱ्याला किंवा सैनिकाला हा प्रश्न खरोखरच पडत असे. आश्रयदाता किंवा बाजारपेठ जिथे बोलावेल, तिथे अशी माणसे अनेकदा जाऊन राहत. अध्याय १, श्लोक ८.