चाणक्य नीति · Wealth, Giving and Honour
लक्ष्मी ब्राह्मणांना का टाळते
पीतः क्रुद्धेन तातश्चरणतलहतो वल्लभो येन रोषाद् आबाल्याद्विप्रवर्यैः स्ववदनविवरे धार्यते वैरिणी मे । गेहं मे छेदयन्ति प्रतिदिवसमुमाकान्तपूजानिमित्तं तस्मात्खिन्ना सदाहं द्विजकुलनिलयं नाथ युक्तं त्यजामि ॥
आता खुद्द लक्ष्मी बोलते. ती ब्राह्मणांच्या घरी का राहत नाही, हे ती विष्णूंना सांगते. तिच्या चार तक्रारींपैकी प्रत्येकीमागे एक जुनी कथा आहे. “एकाने रागाच्या भरात माझ्या वडिलांना पिऊन टाकले.” लक्ष्मी समुद्रातून जन्मली, म्हणून समुद्र तिचा पिता; आणि अगस्त्य ऋषींनी एकदा तो पिऊन कोरडा केला. “दुसऱ्याने संतापून माझ्या प्रिय पतीला लाथ मारली.” भृगू ऋषींनी विष्णूंच्या छातीवर लाथ मारली होती. “लहानपणापासून श्रेष्ठ ब्राह्मण माझ्या वैरिणीला आपल्या तोंडात बाळगतात.” ही वैरीण म्हणजे विद्येची देवता सरस्वती; वेदपठण करणाऱ्या प्रत्येक ब्राह्मण मुलाच्या जिभेवर ती असते. “शिवपूजेसाठी ते रोज माझे घर तोडतात.” लक्ष्मी कमळात राहते, आणि शिवपूजेसाठी रोज कमळे तोडली जात. “म्हणून, नाथ, मी सदा दुःखी असते, आणि योग्य तेच करते: त्यांच्यापासून दूर राहते.” एका जुन्या प्रश्नाचे हे मिश्कील उत्तर आहे: विद्वान बहुधा गरीबच का असतात? अध्याय १५, श्लोक १६.