नीतिशतक
योगापेक्षा कठीण
मौनान्मूकः प्रवचनपटुश्चाटुलो जल्पको वा धृष्टः पार्श्वे वसति च तदा दूरतश्चाप्रगल्भः । क्षान्त्या भीरुर्यदि न सहते प्रायशो नाभिजातः सेवाधर्मः परमगहनो योगिनामप्यगम्यः ॥
“तो गप्प राहिला, तर मुका. चांगले बोलला, तर खुशामत्या किंवा बडबड्या. जवळ राहिला, तर आगाऊ; अंतर राखले, तर बुजरा. सहन केले, तर भेकड; अपमान सहन केला नाही, तर बहुधा त्याला हलक्या कुळातला म्हणतात. सेवाधर्म अतिशय गहन आहे; योग्यांनाही तो साधत नाही.” हा सेवक म्हणजे मोठ्या माणसाच्या सेवेत असलेला कोणीही: दरबारी, कारकून, आश्रयदात्याच्या दारी उभा असलेला कवी. सहा आरोप तीन जोड्यांत येतात, आणि प्रत्येक जोडी दोन्ही बाजूंनी दार बंद करते. बोलणे की गप्प बसणे, जवळ की दूर, सहनशीलता की स्वाभिमान: तो काहीही करो, त्याला नाव ठेवायला कोणी ना कोणी असतेच. योगी म्हणजे ध्यानात पारंगत असलेले, तासन्तास मन स्थिर ठेवू शकणारे. त्यांनाही हे साधणार नाही. जगातली सर्वांत कठीण साधना वनातल्या तपस्व्याची नाही, ती सेवकाची आहे, असे कवी चेहरा अगदी गंभीर ठेवून सांगतात. नीतिशतक, श्लोक ५८ (दुर्जन).