नीतिशतक
इंद्राचाही पराभव
नेता यस्य बृहस्पतिः प्रहरणं वज्रं सुराः सैनिकाः स्वर्गो दुर्गमनुग्रहः किल हरेरैरावतो वारणः । इत्यैश्वर्यबलान्वितोपि बलभिद्भग्नः परैः संगरे तद्व्यक्तं वरमेव दैवशरणं धिग्धिग्वृथा पौरुषम् ॥
दैवाचा विभाग देवांच्या राजापासून सुरू होतो. “ज्याचा सेनापती बृहस्पती, शस्त्र वज्र, सैनिक देव, आणि किल्ला स्वर्ग. ज्याच्यावर म्हणे विष्णूची कृपा, आणि ऐरावत ज्याचा हत्ती. एवढे ऐश्वर्य आणि बळ असूनही तो इंद्र रणात शत्रूंकडून भंगला. तेव्हा उघड आहे: दैवालाच शरण जाणे बरे. धिक्कार, धिक्कार त्या पुरुषार्थाला; तो सगळा व्यर्थ!” यातली प्रत्येक गोष्ट आपापल्या प्रकारात सर्वोत्तम आहे. बृहस्पती हे देवांचे गुरू आणि सर्वांत शहाणे सल्लागार. वज्र हे इंद्राचे स्वतःचे शस्त्र, आणि ऐरावत त्याचा प्रचंड पांढरा हत्ती. तरीही जुन्या कथांमध्ये दैत्यांनी इंद्राला एकदा नव्हे, अनेकदा स्वर्गातून हाकलून लावले. बल नावाच्या दैत्याला मारले, म्हणून इंद्राला “बलभित्”, म्हणजे बलाचा भंग करणारा, असे नाव पडले. श्लोक त्याला याच नावाने हाक मारतो. इथे भंग करणाराच स्वतः भंगला आहे. इथले दैव म्हणजे माणूस काहीही करो, त्याच्या आवाक्याबाहेरून जे येते ते. इंद्राचे एवढे सामर्थ्यही हरले, तर कोणाचे प्रयत्न हरणार नाहीत? नीतिशतक, श्लोक ८८ (दैव).