नीतिशतक
नऊ प्रकारची माणसे
दाक्षिण्यं स्वजने दया परजने शाठ्यं सदा दुर्जने प्रीतिः साधुजने नयो नृपजने विद्वज्जनेष्वार्जवम् । शौर्यं शत्रुजने क्षमा गुरुजने नारीजने धूर्तता ये चैवं पुरुषाः कलासु कुशलास्तेष्वेव लोकस्थितिः ॥
“आपल्या माणसांशी उदारपणा, परक्यांवर दया, दुष्टांशी सदैव कपट, सज्जनांवर प्रेम. राजांशी धोरणीपणा, विद्वानांशी सरळपणा, शत्रूंशी शौर्य, वडीलधाऱ्यांशी आणि गुरूंशी सहनशीलता, आणि स्त्रियांशी धूर्तपणा. या कलांत कुशल असलेल्या पुरुषांवरच जगाचा गाडा चालतो.” माणसाला भेटणाऱ्या माणसांचे श्लोक नऊ प्रकार पाडतो, आणि प्रत्येकाशी कसे वागावे ते सांगतो. नऊपैकी सातांविषयी फार सांगायला नको. आपल्या माणसांशी उदार सौजन्य, परक्यांना दया, सज्जनांना प्रेम. विद्वानांशी सरळ व्यवहार, कारण ते ढोंग ओळखतात. राजांची मर्जी कधीही फिरू शकते, म्हणून त्यांच्याशी धोरणीपणा. शत्रूंशी शौर्य, आणि वडीलधाऱ्यांशी आणि गुरूंशी सहनशीलता. दोन प्रकार अवघड आहेत. दुष्टांशी कपटाने वागायचे, जशास तसे; कारण सरळ उत्तर कारस्थानी माणसाच्या हाती शस्त्र देते. आणि स्त्रियांशी धूर्तपणाने. हा श्लोक घर आणि त्याचे व्यवहार सांभाळणाऱ्या पुरुषांशी एक पुरुष म्हणून बोलतो. त्याच्या यादीत स्त्रिया दुष्टांच्या शेजारी उभ्या आहेत: त्यांच्याशी उघडपणे व्यवहार करायचा नाही, युक्तीने हाताळायचे. नीतिशतक, श्लोक २२ (विद्वान).