नीतिशतक
आधी विचार, मग कृती
कर्मायत्तं फलं पुंसां बुद्धिः कर्मानुसारिणी । तथापि सुधिया भाव्यं सुविचार्यैव कुर्वता ॥
“माणसाला मिळणारे फळ कर्माच्या अधीन असते, आणि बुद्धीही कर्माच्याच मागोमाग जाते. तरीही शहाण्या माणसाने नीट विचार करूनच काम करावे.” कर्म म्हणजे कृती, आणि प्रत्येक कृतीला येणारे फळ. भारतीय श्रद्धेनुसार या जन्मी किंवा आधीच्या जन्मी केलेली कर्मे पुढे पिकतात, सुख म्हणून किंवा दुःख म्हणून. श्लोकाचा पहिला अर्धा भाग फार मोठा दावा करतो. आपल्यावर जे घडते तेच नव्हे, तर आपली विचार करण्याची रीतसुद्धा आधी केलेल्या कर्मांनी घडते. वाचकाला वाटते, आता पुढची ओळ म्हणेल: मग धडपड कशाला? श्लोक नेमके उलटे सांगतो, आणि “तरीही” या शब्दावर तो वळण घेतो. जुनी कर्मे नजरेआड पिकत आहेत; त्यांच्याबाबत काहीच करता येत नाही. हातातले कर्म मात्र वेगळे. ते तोलून पाहणे अजून आपल्या हाती आहे, आणि तेही पुढे पिकणारच आहे. नीतिशतक, श्लोक ८९ (दैव).