वैराग्यशतक
कणाचाही कण
अभुक्तायां यस्यां क्षणमपि न यातं नृपशतैर्भुवस्तस्या लाभे क इव बहुमानः क्षितिभुजाम् । तदंशस्याप्यंशे तदवयवलेशेपि पतयो विषादे कर्तव्ये विदधति जडाः प्रत्युत मुदम् ॥
संन्यासी म्हणतो, ही पृथ्वी इतक्या हातांतून गेली आहे, की आता ती काही बक्षीस उरलेली नाही. “शेकडो राजांनी ही पृथ्वी भोगली आहे; एक क्षणही ती न भोगलेली राहिली नाही. मग ती मिळवण्यात राजांना कसला मोठा मान? काही जण तिच्या एका भागाचे, त्या भागाच्याही भागाचे, एका अंशाच्या कणाचे स्वामी असतात. त्यांनी खरे तर त्याबद्दल दुःख करायला हवे. उलट हे मूर्ख आनंद मानतात.” कोणत्याही राजाला पृथ्वी कोरी मिळत नाही. त्याच्या आधी शेकडो जणांनी ती धरली होती; ती जिंकणे म्हणजे फार काळ वापरलेली वस्तू हाती घेणे. बहुतेक राजे तर अख्खी पृथ्वीही जिंकत नाहीत. प्रत्येकाच्या वाट्याला तिचा एक तुकडा येतो. आणि पृथ्वीपुढे त्याचे राज्य जसे लहान लहान होत जाते, तसे श्लोकातले शब्दही लहान लहान होत जातात. तेलंग नोंदवतात, की इतके थोडे मिळाले म्हणून अशा राजाने दुःख करायला हवे. उलट तो आनंद मानतो, जणू त्याचा तो तुकडा म्हणजेच सारे जग. वैराग्यशतक, श्लोक ५८ (संन्यासी आणि राजा).