वैराग्यशतक
आईच्या तारुण्यावर कुऱ्हाड
न ध्यातं पदमीश्वरस्य विधिवत्संसारविच्छित्तये स्वर्गद्वारकपाटपाटनपटुर्धर्मोपि नोपार्जितः । नारीपीनपयोधरोरुयुगलं स्वप्नेपि नालिङ्गितं मातुः केवलमेव यौवनवनच्छेदे कुठारा वयम् ॥
“जन्ममरणाचा फेरा तोडण्यासाठी आम्ही ईश्वराच्या चरणांचे विधिपूर्वक ध्यान कधी केले नाही. स्वर्गाच्या दाराची कवाडे फोडून उघडण्यात कुशल असा धर्मही आम्ही कधी जोडला नाही. स्त्रीचे भरदार स्तन आणि मांड्या आम्ही स्वप्नातसुद्धा कधी कवटाळल्या नाहीत. आम्ही फक्त आईच्या तारुण्याचे वन तोडणाऱ्या कुऱ्हाडी ठरलो.” धर्म म्हणजे इथे सदाचार, आणि त्यातून मिळणारे पुण्य. तीन गोष्टी हुकल्या: पुनर्जन्मापासून मुक्ती, स्वर्ग, आणि प्रेम. आई आपले तारुण्य मूल जन्माला घालण्यात आणि वाढवण्यात खर्च करते. ते मूल मोठे होऊन काहीच मिळवत नसेल, तर तिचे तारुण्य वायाच गेले. ते मूल म्हणजे फक्त ते तारुण्य तोडणारी कुऱ्हाड. हाच श्लोक चाणक्य नीतीतही आढळतो. चाणक्य नीती म्हणजे आचार आणि राजनीती यांवरच्या सुभाषितांचा संग्रह; परंपरा तो प्राचीन मंत्री चाणक्य यांच्या नावे सांगते. इथे तो काळावरच्या श्लोकांत येतो. वैराग्यशतक, श्लोक ४५ (काळ).