वैराग्यशतक
शिव आणि विष्णू एकच
महेश्वरे वा जगतामधीश्वरे जनार्दने वा जगदन्तरात्मनि । तयोर्न भेदप्रतिपत्तिरस्ति मे तथापि भक्तिस्तरुणेन्दुशेखरे ॥
दोन ओळींत श्रद्धेची कबुली. “जगांचा अधिपती महेश्वर, आणि जगाचा अंतरात्मा जनार्दन, या दोघांत मला काहीच भेद दिसत नाही. तरीही माझी भक्ती मस्तकावर कोवळी चंद्रकोर धारण करणाऱ्यावरच आहे.” महेश्वर, म्हणजे “महान ईश्वर”, हे शिवाचे नाव. जनार्दन हे जगाचे पालन करणाऱ्या विष्णूचे एक नाव. सगळा श्लोक त्या “तरीही”वर फिरतो. पहिली ओळ म्हणजे कवींना जे कळते ते: जगांचा स्वामी आणि जगाच्या आतला आत्मा एकच आहेत, आणि दोन देवांत त्यांना भेद दिसत नाही. दुसरी ओळ म्हणजे त्यांना जे वाटते ते. त्यांची भक्ती एका रूपाकडे जाते: केसांत कोवळी चंद्रकोर धारण करणाऱ्या शिवाकडे. दोघे एकच आहेत, हे कळले म्हणून एकावर प्रेम करणे थांबत नाही. दोन्ही देवांचे भक्त कोण श्रेष्ठ, यावर फार पूर्वीपासून भांडत आले आहेत; हा श्लोक ते भांडण बाजूला ठेवतो, आणि तरीही शिवावरच प्रेम करतो. वैराग्यशतक, श्लोक ८४ (शिवपूजा).