विदुर नीति · Kinsmen and Fortune
वेळ चुकलेले शब्द
अप्राप्तकालं वचनं बृहस्पतिरपि ब्रुवन् । लभते बुद्ध्यवज्ञानमवमानं च भारत ॥
कुरुवंशाचा आंधळा राजा धृतराष्ट्र रात्रभर जागा आहे. पहाटे त्याला आपल्या पुतण्यांना, पांडवांना, उत्तर द्यायचे आहे. त्याचा पुत्र दुर्योधन याने कपटाच्या द्यूतात त्यांचे राज्य जिंकले. त्या द्यूताच्या अटीप्रमाणे पांडवांनी बारा वर्षे वनवास आणि तेरावे वर्ष अज्ञातवास काढला. सल्ला घेण्यासाठी राजाने आपले सावत्र भाऊ आणि मंत्री विदुर यांना बोलावून घेतले आहे. आता राजा आपली असहायता सांगतो. “माणसाचा उत्कर्ष किंवा नाश त्याच्या हाती नसतो. विधात्याने त्याला दैवाच्या स्वाधीन केले आहे, दोऱ्यांवर नाचणाऱ्या लाकडी बाहुलीसारखे. म्हणून तू बोलत राहा; मी ऐकतो आहे.” विदुर दैवावर वाद घालत नाहीत. ते बोलण्यापासूनच सुरुवात करतात. “वेळ आलेली नसताना बोलले, तर बृहस्पतीसुद्धा उपहासाचे धनी होतात. लोक त्यांची बुद्धी मूर्खपणाची मानतात, आणि त्यांचा अवमान करतात.” बृहस्पती हे देवांचे गुरू; जुन्या कथांमधले सर्वांत शहाणे सल्लागार. दोष शब्दांचा नसतो, वेळेचा असतो. विदुरांना हा धोका ठाऊक आहे: ते पुढे जो सल्ला देणार आहेत, तो राजाने कित्येक वर्षांपूर्वी झिडकारला होता. अध्याय ७, श्लोक २.