विदुर नीति · Mastering the Senses
लक्ष्मी कोणाकडे टिकते
वश्येन्द्रियं जितात्मानं धृतदण्डं विकारिषु । परीक्ष्यकारिणं धीरमत्यन्तं श्रीर्निषेवते ॥
श्री म्हणजे भाग्य; तिला लक्ष्मीदेवीच्या रूपात पाहिले जाई. लक्ष्मी चंचल मानली जाई: ती कोणाकडेच फार काळ टिकत नाही. हा श्लोक अशा माणसाचे वर्णन करतो, ज्याची ती कायमची सेवा करते. त्याची पाच लक्षणे आहेत. “त्याची इंद्रिये त्याच्या आज्ञेत असतात. त्याने स्वतःला जिंकलेले असते. अपराध्यांसाठी त्याच्या हाती दंड असतो. तो पारखूनच कृती करतो. आणि तो स्थिर असतो.” पहिली दोन लक्षणे म्हणजे आधीच्या श्लोकांतला आतला विजय. तिसरे लक्षण बाहेर पाहते. दंड हे राजाच्या शिक्षा करण्याच्या अधिकाराचे जुने चित्र आहे. जो राजा प्रत्येक अपराध सोडून देतो, तो पुढच्या अपराधाला आमंत्रण देतो. चौथे लक्षण घाईला आळा घालते: तो माणसावर विश्वास टाकण्याआधी त्याला पारखतो, आणि योजना अमलात आणण्याआधी तिला. पाचवे, स्थिरपणा, बाकीच्या चार लक्षणांना सुखात आणि दुःखात एकत्र बांधून ठेवते. ही सगळी लक्षणे मिळून असा राज्यकर्ता घडवतात, जो आधी स्वतःचा स्वामी असतो, आणि मग प्रजेचा. अशा माणसाला लक्ष्मी सोडून जात नाही. अध्याय २, श्लोक ५८.