यक्षप्रश्न
दुर्जय शत्रू
कः शत्रुर्दुर्जयः पुंसां कश्च व्याधिरनन्तकः । कीदृशश्च स्मृतः साधुरसाधुः कीदृशः स्मृतः ॥ क्रोधः सुदुर्जयः शत्रुर्लोभो व्याधिरनन्तकः । सर्वभूतहितः साधुरसाधुर्निर्दयः स्मृतः ॥
“कोणता शत्रू जिंकायला सगळ्यांत कठीण?” “राग.” “कोणता रोग कधीच संपत नाही?” “लोभ.” “सज्जन कोणाला म्हणतात?” “जो सगळ्या प्राण्यांचे हित पाहतो, त्याला.” “आणि दुर्जन?” “निर्दय माणसाला.” राग हा आतला शत्रू, म्हणूनच त्याला हरवणे इतके कठीण. बाहेरच्या शत्रूशी लढता येते, त्याच्यापासून पळता येते, किंवा त्याला मित्रही करता येते. राग माणसाच्या स्वतःच्या मनात उठतो, आणि त्याच मनाने त्याला रागाशी लढावे लागते. लोभाचा रोग कधीच संपत नाही, कारण प्रत्येक लाभ त्याला खतपाणी घालतो. ताप कधी ना कधी उतरतो. लोभ मात्र जे मिळेल, त्यावर वाढतच जातो. शेवटची दोन उत्तरे एक जोडी आहेत. सज्जन केवळ आपल्या माणसांचे नव्हे, तर प्रत्येक जीवाचे हित पाहतो. दुर्जनाची ओळख एकाच गोष्टीवरून होते: त्याच्या मनात दया नसते. असा माणूस पांडवांनी पाहिला आहे. द्यूतसभेत युधिष्ठिर सर्वस्व हरले, तेव्हा दुर्योधनाचा भाऊ दुःशासन याने द्रौपदीला केसांना धरून सभेत ओढत आणले. तिच्या विनवण्या त्याच्या कानांपर्यंत पोहोचल्याच नाहीत. या उत्तरातला दुर्जन तोच. श्लोक ९१-९२.