प्रमुख उपनिषदे · ऐतरेयोपनिषद्
मृत्यूच्या पलीकडे
स एतेन प्राज्ञेनात्मनाऽस्माल्लोकादुत्क्रम्यामुष्मिन्स्वर्गे लोके सर्वान्कामानाप्त्वाऽमृतः समभवत्समभवदित्योम् ॥ ४ ॥
प्रज्ञानरूप अशा या आत्म्यासह तो या जगातून वर गेला. त्या स्वर्गीय जगात त्याला हवे ते सारे मिळाले, आणि तो अमर झाला. होय, तो अमर झाला. ॐ. आठव्या शतकातले भाष्यकार शंकराचार्य इथला “तो” म्हणजे दुसऱ्या भागातले ऋषी वामदेव, किंवा त्यांच्यासारखा ब्रह्म जाणणारा कोणीही, असा अर्थ घेतात. वामदेवांनी आईच्या गर्भात असतानाच आत्म्याला जाणले होते. म्हणून मृत्यूनंतर त्यांना पुन्हा जन्म घ्यावा लागला नाही. “स्वर्गीय जग” म्हणजे साक्षात ब्रह्म, आणि अमरत्व म्हणजे त्याच्याशी एकरूप होणे. ॐ हे वेदांचे पवित्र अक्षर, ब्रह्माचे प्रतीक असलेला नाद. त्याने हा ग्रंथ संपतो. कोणतेही जग नव्हते तेव्हा, एकट्या आत्म्यापासून ही कथा सुरू झाली. ती संपते आत्म्याच्या ओळखीने: तो प्रज्ञान आहे, जगाचा आधार, आणि ही कथा वाचणाऱ्या प्रत्येकाचाही आधार.