प्रमुख उपनिषदे · ऐतरेयोपनिषद्
“मग मी कोण?”
स ईक्षत कथं न्विदं मदृते स्यादिति स ईक्षत कतरेण प्रपद्या इति । स ईक्षत यदि वाचाऽभिव्याहृतं यदि प्राणेनाभिप्राणितं यदि चक्षुषा दृष्टं यदि श्रोत्रेण श्रुतं यदि त्वचा स्पृष्टं यदि मनसा ध्यातं यद्यपानेनाभ्यपानितं यदि शिश्नेन विसृष्टमथ कोऽहमिति ॥ ११ ॥
आता शरीर पूर्ण झाले. त्याला शक्ती आहेत, देव आहेत, अन्न आहे, आणि ते अन्न आत आणणारा अपानही आहे. मग आत्म्याने हे सारे पाहून विचार केला: “माझ्याशिवाय हे कसे चालेल?” त्याने पुन्हा विचार केला: “दोन वाटांपैकी कोणत्या वाटेने मी यात शिरू?” शंकराचार्य सांगतात, या दोन वाटा म्हणजे पाय, ज्यांतून प्राण आत आला, आणि डोके. मग त्याने विचार केला: “वाणी बोलते, प्राण श्वास घेतो, डोळा पाहतो. कान ऐकतो, त्वचा स्पर्श जाणते, मन विचार करते. अपान अन्न आत घेतो, आणि जननेंद्रिय बाहेर सोडते. हे सगळे तेच करत असतील, तर मग मी कोण?” इथे कथेला कलाटणी मिळते. प्रत्येक शक्तीला तिचे काम आहे. मग आत्मा यांपैकी कोणीच नसेल, तर तो आहे तरी काय? शंकराचार्यांचे उत्तर असे: या सगळ्या शक्ती कुणासाठी तरी काम करतात. ते एका नगराचे आणि त्याच्या राजाचे चित्र उभे करतात. अधिकारी आणि नागरिक, प्रत्येकाला आपापले काम असते. ते सारे राजासाठी असते, आणि राजा नसेल तर त्याला काही अर्थ उरत नाही. आत्मा तो आहे, ज्याच्यासाठी सगळ्या शक्ती काम करतात, पण तो स्वतः त्यांच्यापैकी कोणीच नाही.