प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
सगळे चालवणारी आशा
आशा वाव स्मराद्भूयस्याशेद्धो वै स्मरो मन्त्रानधीते कर्माणि कुरुते पुत्रांश्च पशूंश्चेच्छत इमं च लोकममुं चेच्छत आशामुपास्स्वेति ॥ १ ॥ स य आशां ब्रह्मेत्युपास्त आशयास्य सर्वे कामाः समृध्यन्त्यमोघा हास्याशिषो भवन्ति यावदाशाया गतं तत्रास्य यथाकामचारो भवति य आशां ब्रह्मेत्युपास्तेऽस्ति भगव आशाया भूय इत्याशाया वाव भूयोऽस्तीति तन्मे भगवान्ब्रवीत्विति ॥ २ ॥
स्मरण भूतकाळ जपून ठेवते, पण त्याला कामाला लावते ती आशा. आशा म्हणजे अजून न मिळालेल्याची ओढ. “आशा स्मरणापेक्षा मोठी आहे. आशेने पेटलेले स्मरणच मंत्र शिकते, कर्मे करते, मुलगे आणि गुरे यांची इच्छा धरते, हे जग आणि पुढचे जग यांची इच्छा धरते. आशेची उपासना कर.” शंकराचार्य असे चित्र रेखाटतात: नामापासून स्मरणापर्यंत प्रत्येक प्राण्याचे अख्खे जग आशेच्या शेकडो दोऱ्यांनी बांधलेले आहे, आणि चाकासारखे फिरत राहते. “जो आशेची ब्रह्म म्हणून उपासना करतो, त्याच्या सगळ्या इच्छा आशेमुळे फळतात, आणि त्याच्या प्रार्थना कधी वाया जात नाहीत. आशा जिथवर पोहोचते, तिथवर तो हवा तसा संचार करतो.” “आशेपेक्षा मोठे काही आहे का?” “आहे.” “तर ते आपण मला सांगावे.”