प्रमुख उपनिषदे · छान्दोग्योपनिषद्
मीलनातले वामदेव्य
उपमन्त्रयते स हिंकारो ज्ञपयते स प्रस्तावः स्त्रिया सह शेते स उद्गीथः प्रति स्त्रीं सह शेते स प्रतिहारः कालं गच्छति तन्निधनं पारं गच्छति तन्निधनमेतद्वामदेव्यं मिथुने प्रोतम् ॥ १ ॥ स य एवमेतद्वामदेव्यं मिथुने प्रोतं वेद मिथुनी भवति मिथुनान्मिथुनात्प्रजायते सर्वमायुरेति ज्योग्जीवति महान्प्रजया पशुभिर्भवति महान्कीर्त्या न कांचन परिहरेत्तद्व्रतम् ॥ २ ॥
वामदेव्य साम स्त्री-पुरुषांच्या मीलनावर विणलेले आहे. म्हणजे या अगदी मानवी कृतीलाही पवित्र गानाचा आकार दिला आहे. पुरुषाने तिला बोलावणे हा हिंकार, आणि तिला प्रसन्न करणे प्रस्ताव. दोघांनी एकत्र पहुडणे उद्गीथ, आणि समोरासमोर पहुडणे प्रतिहार. परमोच्च क्षणी पोहोचणे हे निधन, आणि शेवटास जाणे हेही निधनच. हे जाणणाऱ्याला कधी जोडीदाराची उणीव भासत नाही, आणि प्रत्येक मीलनातून त्याला संतती होते. तो पूर्ण, दीर्घ आयुष्य जगतो, संतती, पशुधन आणि कीर्ती यांनी मोठा होतो. त्याचे व्रत: कोणत्याही स्त्रीला नाकारू नये. शंकराचार्य हे व्रत मर्यादित करतात: ते फक्त ही उपासना करणाऱ्यासाठी आहे, आणि फक्त अशा स्त्रीपुरते, जी स्वतः त्याला शोधत त्याच्या शय्येपाशी येते. ते म्हणतात, आचरणाचे नेहमीचे नियम तसेच लागू राहतात.