प्रमुख उपनिषदे · ईशोपनिषद्
तो पुरुष मीच
पूषन्नेकर्षे यम सूर्य प्राजापत्य व्यूह रश्मीन् समूह । तेजो यत्ते रूपं कल्याणतमं तत्ते पश्यामि योऽसावसौ पुरुषः सोऽहमस्मि ॥ १६ ॥
सूर्याला त्याच्या अनेक नावांनी हाक मारत तो पुढे म्हणतो. हे पूषन्, हे एकट्याने संचार करणाऱ्या, हे नियंत्या, हे सूर्या, हे प्रजापतिपुत्रा: तुझे किरण बाजूला सार, डोळे दिपवणारे तेज आवरून घे. तुझे परम मंगल रूप मला पाहू दे. तुझ्या ठायी असलेला तो पुरुष: तो मीच आहे. प्रत्येक नाव ही एक स्तुती आहे. सूर्य आकाशातून एकटाच प्रवास करतो; तो सर्वांचे नियमन करतो; आणि तो प्रजापतीचा पुत्र आहे. प्रजापती म्हणजे हे जग निर्माण करणारा प्रजांचा स्वामी. “नियंता” यासाठी मूळ शब्द यम आहे. इतरत्र ते मृत्युदेवतेचे नाव, पण इथे त्याचा अर्थ सर्वांवर सत्ता चालवणारा. मग प्रार्थनेला कलाटणी मिळते. मरणासन्न माणसाने पाहायला मागितले होते, आणि त्याला दिसते ते त्याचे स्वतःचेच रूप. राजाच्या दारात उभ्या सेवकासारखी तो याचना करत नाही. ज्या प्रकाशाची त्याने प्रार्थना केली, त्यातच तो आपला आत्मा ओळखतो. सहाव्या आणि सातव्या मंत्रांत जे सांगितले, ते शेवटच्या घटकेला असे खरे ठरते. ज्याने सर्व प्राण्यांत आत्मा पाहिला, त्याला आता तो सूर्यातही सापडतो. त्याच्याबाहेर काहीच उरत नाही, भिण्यासारखे काहीच उरत नाही. म्हणून प्रकाशासाठी केलेली प्रार्थना एका शांत उद्गाराने संपते: तो मीच आहे.