प्रमुख उपनिषदे · ईशोपनिषद्
सोनेरी झाकण दूर कर
हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् । तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय दृष्टये ॥ १५ ॥
ही प्रार्थना करणारा माणूस या मंत्रांनी सांगितलेले जीवन जगलेला आहे, आणि आता मृत्युशय्येवर आहे. तो सूर्याकडे वळतो. सत्याचे मुख सोन्याच्या झाकणाने झाकलेले आहे. हे पूषन्, ते झाकण दूर कर, म्हणजे सत्याला धरून जगलेल्या मला ते दिसेल. पूषन् म्हणजे “पोषण करणारा”, सूर्याचे एक नाव. उपनिषदांत सूर्य हे एक द्वार आहे; परमपदाकडे निघालेला जीव त्यातून पुढे जातो. त्या तेजस्वी बिंबात पुरुष राहतो. विश्वाच्या गाभ्यातल्या जिवंत अस्तित्वाला उपनिषदे पुरुष म्हणतात. तो पुरुष म्हणजेच सत्य, साक्षात ब्रह्म. सूर्याचे बिंब इतके तेजस्वी आहे की त्याच्याकडे कुणालाही पाहवत नाही. भांड्यावरचे सोनेरी झाकण जसे आतले लपवते, तसे ते बिंब आतले सत्य झाकून ठेवते. मरणासन्न माणूस सूर्याला ते उघडण्याची विनंती करतो. त्याची मागणी साधी आहे: तो सत्याने जगला, आणि आता त्याला सत्य पाहायचे आहे.