प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
त्याच्याशी एकरूप झालेला गुरू
न नरेणावरेण प्रोक्त एष सुविज्ञेयो बहुधा चिन्त्यमानः । अनन्यप्रोक्ते गतिरत्र नास्ति अणीयान् ह्यतर्क्यमणुप्रमाणात् ॥ ८ ॥
गुरू इतका दुर्मीळ का असावा लागतो? कमी योग्यतेच्या माणसाने शिकवले, तर कितीही विचार केला तरी आत्मा खरा कळत नाही. पण आपण त्याच्याशी एकरूप आहोत, हे जाणणाऱ्याने शिकवले, तर मनाची डळमळ उरत नाही. शंकराचार्य समजावतात, असा कमी योग्यतेचा गुरू आत्म्याचे वर्णन एकाच वेळी अनेक प्रकारे करतो: तो आहे, तो नाही; तो कर्ता आहे, तो कर्ता नाही. त्याचे शिष्य संशयातच राहतात. जो स्वतः आत्मा झाला आहे, तो संशयाला जागाच ठेवत नाही, कारण तो जे स्वतः आहे, त्याविषयी बोलतो. आणि आत्मा सूक्ष्मातल्या सूक्ष्मापेक्षाही सूक्ष्म आहे, तर्काच्या आवाक्याबाहेरचा. त्याहून स्थूल असलेले काहीही त्याला मोजू शकत नाही, धरू शकत नाही. या शब्दांचा आणखी एक अर्थही होऊ शकतो: दुसऱ्या कुणी शिकवल्याशिवाय तिथे पोहोचायला वाटच नाही.