प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
त्याच्या प्रकाशाने सारे उजळते
न तत्र सूर्यो भाति न चन्द्रतारकं नेमा विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः । तमेव भान्तमनुभाति सर्वं तस्य भासा सर्वमिदं विभाति ॥ १५ ॥
तिथे सूर्य प्रकाशत नाही, चंद्र-तारे प्रकाशत नाहीत. विजा तिथे चमकत नाहीत, मग आपला हा पृथ्वीवरचा अग्नी तरी कसा प्रकाशेल? ते प्रकाशते, म्हणूनच बाकी सारे त्याच्या पाठोपाठ प्रकाशते. त्याच्याच प्रकाशाने हे सारे जग उजळते. हे साधकाला उत्तर आहे. आत्मा म्हणजे खुद्द प्रकाश. बाकी सारे त्याच्यामुळेच झळकते. सूर्य आपल्याला जग दाखवतो, पण आपल्याला सूर्य दाखवते ते काय? आपलीच जाणीव. ती नसेल, तर भर दुपारही आपल्यासाठी अंधारच असेल. म्हणून सूर्य आत्म्याला उजळू शकत नाही, जसा दिवा सूर्याला उजळू शकत नाही. ज्या प्रकाशात बाकी प्रत्येक प्रकाश दिसतो, तो प्रकाश म्हणजे आत्मा. हाच मंत्र मुंडक आणि श्वेताश्वतर उपनिषदांतही आहे, आणि भगवद्गीतेत त्याचा प्रतिध्वनी उमटतो. त्याच्याबरोबर हा भाग संपतो. पुढचा, शेवटचा भाग एका मोठ्या वृक्षाने सुरू होतो: उलटा वाढणारा वृक्ष.