प्रमुख उपनिषदे · कठोपनिषद्
ज्याचा त्याचा जन्म
योनिमन्ये प्रपद्यन्ते शरीरत्वाय देहिनः । स्थाणुमन्येऽनुसंयन्ति यथाकर्म यथाश्रुतम् ॥ ७ ॥
आधी, आत्मा न जाणता मरणारे. यांतले काही देहधारी पुन्हा शरीर घ्यायला गर्भात शिरतात. इतर काही न हलणाऱ्या गोष्टींत जातात. प्रत्येक जण आपल्या कर्मांनी कमावलेल्या, आणि आपल्या ज्ञानाने घडवलेल्या वाटेने जातो. मृत्यूने त्यांचा अंत होत नाही, पण ते मुक्तही होत नाहीत. काही पुन्हा माणूस किंवा पशू म्हणून जन्मतात. तर काही, भाष्यकार म्हणतात, झाडे-झुडपे होण्याइतके खाली जातात, एकाच जागी मुळे रोवून. ती जागा कर्म ठरवते: प्रत्येक कृती मागे ठेवते तो ठसा. आणि माणसाने मिळवलेले ज्ञानही ती ठरवते: आयुष्यात तो काय शिकला, आणि त्याने कशाचे ध्यान केले. भाष्यकार एक जुने वचन उद्धृत करतात: जसे ज्ञान, तसा जन्म. कुणालाही उगाच कुठेतरी ठेवले जात नाही. आधीचे आयुष्य कसे जगले आणि कसे समजून घेतले, त्यानुसार प्रत्येक नवे आयुष्य घडते.